server1 server1 server1 server1

آخرین تصاویر فرزندان زهرا

آیه تطهیر (3) – اهل بیت چه کسانی هستند؟

اهل بیت(ع)
آیه تطهیر (3) – اهل بیت چه کسانی هستند؟ / آیت الله مکارم شیرازی

گفتیم (1) این آیه گرچه در لابلای آیات مربوط به همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) آمده اما تغییر سیاق آن (تبدیل ضمیرهای جمع مؤنث به جمع مذکر ) دلیل بر این است که این آیه محتوائی جدای از آن آیات دارد .
به همین دلیل حتی کسانی که آیه را مخصوص به پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) ندانسته اند معنی وسیعی برای آن قائل شده اند که هم این بزرگواران را شامل می شود و هم همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) را .
ولی روایات فراوانی در دست داریم که نشان می دهد آیه مخصوص این بزرگواران است ، و همسران در این معنی داخل نیستند هر چند از احترام متناسب برخوردارند .
اینک بخشی از آن روایات را ذیلا از نظر می گذرانیم : الف : روایاتی که از خود همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل شده و می گوید : هنگامی که پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) سخن از این آیه شریفه می گفت ، ما از او سؤال کردیم که جزء آن هستیم فرمود : شما خوبید اما مشمول این آیه نیستید ! از آن جمله روایتی است که ثعلبی در تفسیر خود از ام سلمه نقل کرده که پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) در خانه خود بود که فاطمه (علیهاالسلام) پارچه حریری نزد آن حضرت آورد ، پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : همسر و دو فرزندانت حسن و حسین را صدا
………………………………………..
1- به مقاله «آیه تطهیر (1) تفسیر کلی آیه » مراجعه شود.
298
________________________________________
(1)
و نیز ثعلبی خود از عایشه چنین نقل می کند : هنگامی که از او در باره جنگ جمل و دخالت او در آن جنگ ویرانگر سؤال کردند (با تاسف ) گفت : این یک تقدیر الهی بود ! ، و هنگامی که در باره علی (علیه السلام) از او سؤال کردند چنین گفت : تسئلنی عن احب الناس کان الی رسول الله (صلی الله علیه وآله وسلم) و زوج احب الناس ، کان الی رسول الله لقد رایت علیا و فاطمة و حسنا و حسینا علیهم السلام و جمع رسول الله (صلی الله علیه وآله وسلم) بثوب علیهم ثم قال : اللهم هؤلاء اهلبیتی و حامتی فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا ، قالت : فقلت یا رسول الله ! انا من اهلک قال تنحی فانک الی خیر ! : آیا از من در باره کسی سؤال می کنی که محبوبترین مردم نزد پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) بود ، و از کسی می پرسی که همسر محبوبترین مردم نزد رسولخدا (صلی الله علیه وآله وسلم) بود ، من با چشم خود ، علی و فاطمه و حسن و حسین را دیدم که پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) آنها را در زیر لباسی جمع کرده بود و فرمود : خداوندا ! اینها خاندان منند و حامیان من ، رجس را از آنها ببر و از آلودگیها پاکشان فرما ، من عرض کردم ای رسولخدا آیا من هم از آنها هستم ؟ فرمود : دور باش ، تو بر خیر و نیکی هستی (اما جزء این جمع نمی باشی ) . (2)
………………………………………..
1. طبرسی در مجمع البیان ذیل آیه مورد بحث – این حدیث به طرق دیگر نیز از ام سلمه به همین مضمون نیز نقل شده است (به شواهد التنزیل) حاکم حسکانی جلد 2 صفحه 56 به بعد مراجعه شود).
2. مجمع البیان (ذیل آیه مورد بحث).
299
________________________________________
این گونه روایات با صراحت می گوید که همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) جزء عنوان اهلبیت در این آیه نیستند .
ب: روایات بسیار فراوانی در مورد حدیث کساء به طور اجمال وارد شده که از همه آنها استفاده می شود ، پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم)، علی و فاطمه و حسن و حسین را فرا خواند – و یا به خدمت او آمدند – پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) عبائی بر آنها افکند ، و گفت : خداوندا ! اینها خاندان منند ، رجس و آلودگی را از آنها دور کن ، در این هنگام آیه انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس نازل گردید .
دانشمند معروف حاکم حسکانی نیشابوری در شواهد التنزیل این روایات را به طرق متعدد از راویان مختلفی گرد آوری کرده است . (1)
در اینجا این سؤال جلب توجه می کند که هدف از جمع کردن آنها در زیر کساء چه بوده ؟ گویا پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) می خواسته است کاملا آنها را مشخص کند و بگوید آیه فوق ، تنها در باره این گروه است ، مبادا کسی مخاطب را در این آیه تمام بیوتات پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و همه کسانی که جزء خاندان او هستند بداند .
حتی در بعضی از روایات آمده است که پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) سه بار این جمله را تکرار کرد : خداوندا اهلبیت من اینها هستند پلیدی را از آنها دور کن (اللهم هؤلاء اهلبیتی و خاصتی فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا ) . (2)
ج: در روایات فراوان دیگری می خوانیم : بعد از نزول آیه فوق ، پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) مدت شش ماه ، هنگامی که برای نماز صبح از کنار خانه فاطمه (سلام الله علیها )
………………………………………..
1. شواهد التنزیل جلد 2 صفحه 31 به بعد.
2. در المنثور ذیل آیه مورد بحث.
300
________________________________________
این حدیث را حاکم حسکانی از انس بن مالک نقل کرده است . (1)
در روایت دیگری که از ابو سعید خدری از پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل شده می خوانیم : پیامبر این برنامه را تا هشت یا نه ماه ادامه داد ! . (2)
حدیث فوق را ابن عباس نیز از پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل کرده است . (3)
این نکته قابل توجه است که تکرار این مساله در مدت شش یا هشت یا نه ماه به طور مداوم در کنار خانه فاطمه (علیهاالسلام) برای این است که مطلب را کاملا مشخص کند تا در آینده تردیدی برای هیچکس باقی نماند که این آیه تنها در شان این گروه نازل شده است به خصوص اینکه تنها خانه ای که در ورودی آن در مسجد پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) باز می شد ، بعد از آنکه دستور داد درهای خانه های دیگران به سوی مسجد بسته شود در خانه فاطمه بود و طبعا همیشه جمعی از مردم به هنگام نماز این سخن را در آنجا از پیامبر می شنیدند (دقت کنید ) .
با اینحال جای تعجب است که بعضی از مفسران اصرار دارند که آیه مفهوم عامی دارد و همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) نیز در آن وارد هستند ، هر چند اکثریت علمای اسلام اعم از شیعه و اهل سنت آن را محدود به این پنج تن می دانند .
قابل توجه اینکه عایشه همسر پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) که طبق گواهی روایات اسلامی در بازگو کردن فضائل خود و ریزه کاریهای ارتباطش با پیامبر چیزی فروگذار نمی کرد اگر این آیه شامل او می شد قطعا در لابلای سخنانش
………………………………………..
1. شواهد التنزیل جلد 2 صفحه 11.
2. شواهد التنزیل جلد 2 صفحه 28 و 29.
3. در المنثور ذیل آیه مورد بحث.
301
________________________________________
د: روایات متعددی از ابو سعید خدری صحابی معروف نقل شده که با صراحت گواهی می دهد این آیه تنها در باره همان پنج تن نازل شده است (نزلت فی خمسة : فی رسول الله و علی و فاطمه و الحسن و الحسین (علیهم السلام) .
این روایات به قدری زیاد است که بعضی از محققین آن را متواتر می دانند .
از مجموع آنچه گفتیم چنین نتیجه می گیریم که منابع و راویان احادیثی که دلالت بر انحصار آیه به پنج تن می کند به قدری زیاد است که جای تردید در آن باقی نمی گذارد تا آنجا که در شرح احقاق الحق بیش از هفتاد منبع از منابع معروف اهل سنت گرد آوری شده ، و منابع شیعه در این زمینه از هزار هم می گذرد نویسنده کتاب شواهد التنزیل که از علمای معروف برادران اهل سنت است بیش از 130 حدیث در این زمینه نقل کرده است .
از همه اینها گذشته پاره ای از همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) در طول زندگی خود به کارهائی دست زدند که هرگز با مقام معصوم بودن سازگار نیست ، مانند ماجرای جنگ جمل که قیامی بود بر ضد امام وقت که سبب خونریزی فراوانی گردید و به گفته بعضی از مورخان تعداد کشتگان این جنگ به هفده هزار نفر بالغ می شد .
بدون شک این ماجرا به هیچوجه قابل توجیه نیست و حتی می بینیم که خود عایشه نیز بعد از این حادثه ، اظهار ندامت می کند که نمونه ای از آن
………………………………………..
1. شواهد التنزیل جلد 2 صفحه 25.
2. به جلد دوم احقاق الحق و پاورقیهای آن مراجعه شود.
3. به جلد دوم شواهد التنزیل از صفحه 10 تا 92 مراجعه شود.
302
________________________________________
عیبجوئی کردن عایشه از خدیجه که از بزرگترین و فداکارترین و با فضیلتترین زنان اسلام است در تاریخ اسلام مشهور است ، این سخن به قدری بر پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) ناگوار آمد که از شدت غضب مو بر تنش راست شد و فرمود : به خدا سوگند که هرگز همسری بهتر از او نداشتم ، او زمانی ایمان آورد که مردم کافر بودند و زمانی اموالش را در اختیار من گذاشت که مردم همه از من بریده بودند ! .
………………………………………..
1. استیعاب و صحیح بخاری و مسلم (طبق نقل المراجعات صفحه 229 – نامه 72.

آیه تطهیر(4) آیا اراده الهی در این آیه تکوینی است یا تشریعی؟ / آیت الله مکارم شیرازی

در لابلای تفسیر آیه ، اشاره ای به این موضوع داشتیم (1) که اراده در جمله انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس ، اراده تکوینی است نه تشریعی .
برای توضیح بیشتر باید یاد آور شویم که منظور از اراده تشریعی همان اوامر و نواهی الهی است ، فی المثل خداوند از ما نماز و روزه و حج و جهاد خواسته ، این اراده تشریعی است .
معلوم است که اراده تشریعی به افعال ما تعلق می گیرد نه افعال خداوند ، در حالی که در آیه فوق ، متعلق اراده افعال خدا است ، می گوید : خدا اراده کرده است که پلیدی را از شما ببرد ، بنابر این چنین اراده ای باید تکوینی باشد ، و مربوط به واست خداوند در عالم تکوین .
افزون بر این ، مساله اراده تشریعی نسبت به پاکی و تقوا ، انحصار به اهلبیت (علیهم السلام) ندارد چرا که خدا به همه دستور داده است پاک باشند و با تقوا ، و این مزیتی برای آنها نخواهد بود ، زیرا همه مکلفان مشمول این فرمانند .
………………………………………
1- به مقاله «آیه تطهیر (1) تفسیر کلی آیه » مراجعه شود.
303
________________________________________
به هر حال این موضوع یعنی اراده تشریعی نه تنها با ظاهر آیه سازگار نیست که با احادیث گذشته به هیچوجه تناسبی ندارد ، زیرا همه این احادیث سخن از یک مزیت والا و ارزش مهم ویژه می کند که مخصوص اهلبیت (علیهم السلام) است .
این نیز مسلم است که رجس در اینجا به معنی پلیدی ظاهری نمی باشد ، بلکه اشاره به پلیدیهای باطنی است و اطلاق این کلمه ، هر گونه انحصار و محدودیت را در شرک و کفر و اعمال منافی عفت و مانند آن نفی می کند ، و همه گناهان و آلودگیهای عقیدتی و اخلاقی و عملی را شامل می شود . نکته دیگری که باید به دقت متوجه آن بود این است که اراده تکوینی که به معنی خلقت و آفرینش است در اینجا به معنی مقتضی است نه علت تامه ، تا موجب جبر و سلب اختیار گردد .
توضیح اینکه : مقام عصمت به معنی یک حالت تقوای الهی است که به امداد پروردگار در پیامبران و امامان ایجاد می شود اما با وجود این حالت ، چنان نیست که آنها نتوانند گناه کنند ، بلکه قدرت این کار را دارند ، و با اختیار خود از گناه چشم می پوشند .
درست همانند یک طبیب بسیار آگاه که هرگز یک ماده بسیار سمی را که خطرات جدی آن را می داند هرگز نمی خورد با اینکه قدرت بر این کار دارد ، اما آگاهیها و مبادی فکری و روحی او سبب می شود که با میل و اراده خود از این کار چشم بپوشد .
این نکته نیز لازم به یادآوری است که این تقوای الهی موهبت ویژه ای است که به پیغمبران داده شد نه به دیگران ، ولی باید توجه داشت که خداوند این امتیاز را به خاطر مسئولیت سنگین رهبری به آنها داده بنابر این امتیازی است که بهره آن عاید همگان می شود و این عین عدالت است ، درست مانند امتیاز خاصی است که خداوند به پرده های ظریف و بسیار حساس چشم داده که تمام بدن
304
________________________________________
از این گذشته به همان نسبت که پیامبران امتیاز دارند و مشمول مواهب الهی هستند مسئولیتشان نیز سنگین است و یک ترک اولای آنها معادل یک گناه بزرگ افراد عادی است ، و این مشخص کننده خط عدالت است .
نتیجه اینکه : این اراده یک اراده تکوینی است در سر حد یک مقتضی (نه علت تامه ) و در عین حال نه موجب جبر است و نه سلب مزیت و افتخار .

نویسنده : ثارالله | موضوع : شناخت اهل بیت در قرآن


نظرات شما :

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

مطالب مرتبط