server1 server1 server1 server1

آخرین تصاویر فرزندان زهرا

بررسی انحرافات تاریخی و اعتقادی « زنان پرده نشین و نخبگان جوشن پوش»

اهل بیت(ع)

تحریف حقایق در یک کتاب / بررسی انحرافات تاریخی و اعتقادی « زنان پرده نشین و نخبگان جوشن پوش» / حسامی، فاضل

(بخش پایانی)
در این نوشتار، تحلیل تحریف گونه مرنیسی از شخصیت پیامبر گرامی اسلام مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. وی با فروکاهیدن شخصیت پیامبر اسلام (ص) در حدّ یک انسان معمولی و انکار معصومیت، علم لدنی و اقتدار ایشان، سعی بر این داشته است که نقش همسران پیغمبر گرامی را به گونه ای مطرح سازد که پیامبر اسلام را نیازمند و تحت الحمایه همسران خویش قرار دهد.
تحلیل مرنیسی از علل تعدد ازدواج پیامبر، موضوع دیگر این بخش است. وی بیشتر به عامل ظاهری همسران توجه کرده و نقش زمینه های فرهنگی- اجتماعی در ظهور این پدیده را نادیده گرفته است. این تحلیل علاوه بر اینکه از جامع نگری در سیره های موجود برخوردار نیست، بلکه با عقل سلیم نیز برنمی تابد که به عنوان شاهد، دو جوابیه از نویسندگان مسیحی بیان گردیده است و سرانجام در این نوشتار، این تصور مرنیسی که احکام الهی تابع شرایط اجتماعی است، به نقد کشیده شده است.
واژگان کلیدی:
پیامبر اسلام، همسران پیامبر اسلام، وحی، فقه، برابری، زنان، مرد سالاری، فشارهای اجتماعی ، تعدد ازواج، مرنیسی.
«زنان پرده نشین و نخبگان جوشن پوش»، نمونه واضح دیگری از آیات شیطانی است. حمله به اسلام با حفظ نام اسلام، بسیار عمیق تر از حمله مستقیم به آن است. حفظ کردن صرف نام اسلام وتهی کردن آن از هرگونه معنایی و در عوض وارد کردن تمامی اهداف و آمال خویش با نام اسلام، زیرکانه ترین و با نفوذترین روش در راستای تخریب این دین مبین است. این کتاب با عنوان تحلیلی نو، علمی و جامع از تاریخ صدر اسلام نگاشته شده، اما در آن نه انطباق با قرآن مشاهده می شود، نه با سنت.
مرنیسی یک فمینیست افراطی است و از آنجا که مبانی فمینیست در باب حقوق زن، با مبانی اسلام در تعارض جدی است، با تغییرات جدی در اصول اساسی اسلام، سعی در پر کردن این چالش عظیم را دارد. او از یک طرف می خواهد مبانی اش را هماهنگ با اسلام معرفی نماید و از سوی دیگر این مبانی با اصول اولیه و آشکار اسلام در تعارض است؛ از این رو سعی می کند، بدون تغییر در مبانی اش، این چالش عظیم را به عرصة اسلام بکشاند؛ بدین صورت که درصدد تبیین این مطلب است که نه تنها نظرات وی با شریعت ناسازگاری ندارد، بلکه خواسته و آرزوی پیغمبر اسلام چنین بوده است، و این تعارض موجود، نتیجة مغایرت نظریات و برداشت مفسران، علما، فقها و حتی مورخان اسلامی با اسلام است، نه نظریات وی با اسلام و او کسی است که در این میان برخاسته و با زیر پا گذاشتن 14 قرن کوشش علمای اسلامی و علوم مسلم اسلام (فقه، اصول و …)، درصدد تبیین واقعی از اسلام ناب است!!!
توصیف پیامبر اسلام
«در تاریخ، توصیف های بسیاری از دلتنگی ها و اضطراب های حضرت محمد(ص)، در دوران نزول اولین وحی ها وجود دارد که همه حاکی از این است که پیامبر(ص) همواره از زندگی با خدیجه انرژی و روحیه لازم را کسب می کرد و هرگز برای مطرح کردن مشکلات و دردهایش نزد مردی نمی رفت».
مرنیسی پیامبر را مردی معرفی می کند که خواهان گوشه گیری از مردان بوده و در موقعیت های مختلف، نظیر جنگ سعی می کرده است، از آنها فاصله بگیرد و در پی مشورت و حمایت از آنها نباشد، در عوض این تنهایی را با همسران خویش پر می کرد و تنها از حمایت آنها بهره مند می گشت. این نوع بررسی نه تنها با سیره های موجود، در تعارض آشکار است بلکه با عقل سلیم نیز برنمی آید. وی در تحلیل خود از واقعة اولین لحظه های پس از وحی، چنان مطالب را طرح و در کنار یکدیگر می نشاند، گویا در خصوص بعثت پیامبر(ص) و وحی، خدیجه(س) و بستگان او بیش از خود پیامبر(ص) با وحی و جبرئیل آشنا بودند. او به نقل از طبری و برخی دیگر از مورخین مطالبی نقل می کند که با نگاهی منصفانه سازگار نمی افتد.
«روزی پیامبر ضمن یکی از آن بحث های طولانی که معمولاً هربار پس از نزول جبرئیل میان او خدیجه در می گرفت، گفت: من به چه کسی پناه ببرم؟ چه کسی مرا قبول دارد؟ خدیجه از اینکه پیامبر (ص) دیگر به رسالت خود شکی ندارد، خوشحال شده بود و با شوق فریاد زد: دست کم پیش از همه می توانی به من روی کنی، برای اینکه من به تو ایمان دارم».
چگونه می توان پذیرفت که حضرت خدیجه(س) کتاب هایی را درباره ادیان مختلف خوانده باشد و عموی او «ورقة بن نوفل»، به مبعوث شدن پیغمبر اسلام (ص) آگاهی داشته باشد اما خود ایشان که پیش از نزول وحی در قالب قرآن کریم، بارها خواب های صادقه ای در این رابطه دیده و نیز تماس های مستقیمی با جبرئیل داشته، با وحی و جبرئیل آشنا نبوده باشد؟ چگونه می توان پذیرفت شخصی به قدرت و علم خدای تعالی آشنایی نداشته باشد، از آمادگی لازم برای دریافت وحی برخوردار نباشد و آن گاه از طرف باری تعالی به پیامبری مبعوث گردد؟ البته اتصال به منبع وحی، برای هر انسانی از جمله پیامبر(ص) بار سنگین و گرانی بوده است. سنگینی و سختی آن باعث گردید که هرگاه این ارتباط برقرار می شد، پیامبر از حالت عادی خارج شوند و وضعیت ظاهریشان دگرگون گردد. این دگرگونی حالت ظاهری، نه بدان معناست که پیامبر با وحی و جبرئیل آشنا نبوده بلکه پس از اولین وحی نیز هرگاه این ارتباط محقق می شد، حالت ظاهری پیامبر دگرگون می شد.
در نگاه مفسرین و مورخین، این نوع تفاسیر برخاسته از ذهنیت ها، خرافه ها و عملکردهای شیطانی دشمنان و ناآگاهان می باشد. البته ناگفته پیداست که به طور طبیعی هر انسانی در فرآیند زندگی به فراخور موضوعات و مشکلاتی که برایش به وجود می آید، افرادی را برای مشورت انتخاب می کند که بیشترین کمک را به او می کنند. پیامبر(ص) نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در موارد مختلف و زمینه های گوناگون، از کمک های افراد متعددی بهره مند شده است. خدیجه به عنوان همسر پیامبر و نیز سایر افراد به پیامبر کمک های قابل توجهی کرده اند که قابل چشم پوشی نیست. اما مسئله اینجاست که در این کتاب، حمایت های مالی، روانی، اخلاقی و…، منحصر در همسران ایشان شده و نقش مردان بزرگی همچون حضرت علی (ع)، حضرت ابوطالب و حمزه سیدالشهدا نادیده انگاشته شده و هیچ گونه اشارتی بر آنها رفته است.
تعدد ازدواج
«بعضی ازدواج های پیامبر برای ملاحظات نظامی و تقویت اتحاد قبایل نو مسلمان صورت گرفت. به عنوان مثال ازدواج او با جویریه بنت الحارث پس از شکست قبیله اش در غزوة بنی مصطلق در سال ششم هجری انجام گرفت، ولی در موارد دیگر زیبایی زنان عامل اصلی بود…. پیامبر در لحظه مرگ دارای نه همسر بود، ولی فقط با آنهایی همبستری داشت که از آغاز برای او جذابیتی دنیوی داشتند، همچنین با کسانی مانند عایشه و ام سلمه که با او پیوند فکری پویایی داشتند».
تصور مرنیسی از پیامبر (ص) به عنوان یک پیامبر، برگزیدة الهی و انسان معصوم نیست. وی نسبتی به پیامبر می دهد که در مورد انسان های معمولی نیز سزاوار نیست، چه رسد به پیامبر(ص) که معصوم نیز هست و همین عصمتش او را از سایرین متمایز ساخته است. پذیرفتنی نیست، پیامبری برای هدایت و سعادت انسان، در سایه قسط، عدل، علم و حکمت مبعوث گردد، اما خود اسیر هوی و هوس شود، در بین همسران خویش به عدالت رفتار نکند و فقط با آنهایی معاشرت داشته باشد که برایش جذابیتی داشته باشند. این برخورد اولاً با احکام اسلام ناسازگاری داشته، زیرا همبستری از حقوق مسلم زن و شوهر بر یکدیگر است؛ ثانیاً با روحیة عدالت جویی و عدالت خواهی شخص پیامبر اسلام نمی سازد. البته ممکن است، در برخی شرایط و در مورد برخی از همسران آن بزرگوار، مواردی به وجود آمده باشد که پیامبر برای تنبیه، در یک مدت کوتاه با آنها هم سخن نشده و احیاناً همبستر نشده باشد. اما این کجا و تحلیل مرنیسی از همبستری پیامبر با همسرانش و انتخاب های او کجا؟!
تحلیل مرنیسی از انگیزه پیامبر(ص) در اختیار کردن تعدد ازواج، بسیار سخیف و به دور از ملاحظة واقعیت ها و اعتقادات اصولی صورت گرفته است. لازمة یک تحقیق علمی، گستردگی و مطالعات همه جانبة محقق، در آن موضوع خاص است. خلاء و نقص این روش علمی، به قدری در کتاب مرنیسی مشهود است که وی نه تنها در تحلیل خویش از سیره های متعدد بهره نجسته، بلکه از همان سیره ای هم که استفاده نموده، کاملاً به نحو گزینشی عمل کرده است. از همین رو به عنوان شاهد، به چند سیرة اهل سنت که مورد قبول مرنیسی است، اشاره می گردد تا به واسطة تحلیل این مورخان، نقش زمینه های اجتماعی در انتخاب این همسران مشخص گردد.
همسران پیامبر(ص)
1)- خدیجه؛ پیامبر اسلام (ص) در 25 سالگی، یعنی 15 سال قبل از بعثت با بانویی به نام خدیجه دختر خویلد ازدواج کرد. وی از جمله زنان بزرگ و برجستة قریش و اولین همسر پیامبر(ص) بود که 15 سال از پیامبر اسلام بزرگتر و قبل از پیامبر دوبار ازدواج کرده بود؛ عتیق بن عائذ و ابوهاله تمیمی. وی مادر همه فرزندان پیامبر، به استثنای ابراهیم بود که پس از 25 سال زندگی در خانه پیامبر، سرانجام در سال دهم بعثت از دنیا رفتند. ازدواج پیامبر با خدیجه علاوه بر ابعاد مختلفی که داشت، به عنوان اولین گام برای رشد و فراگیری اسلام یک ضرورت بود. ثروت خدیجه در روزهایی که اسلام نیازمند حمایت های مالی بود، نقش به سزایی در گسترش اسلام داشت و تا زمانی که وی زنده بود، پیامبر هیچ همسر دیگری برای خود برنگزید.
2)- سوده؛ وی زن مسنّی بود که خود به پیامبر می گوید: من زن مسنّی هستم و دیگر به معاشرت با مردان نیازی ندارم، اما مایلم در زمرة همسران شما باشم. سوده و همسرش از جمله کسانی بودند که به دلیل فشار کفار و مشرکان به دستور پیامبر، به حبشه مهاجرت کرده بودند. شوهر سوده در حبشه از دنیا رفت. برخی از مهاجرین بر اثر بعضی شایعات به مکه بازگشتند و دوباره مورد اذیت و آزار دشمنان قرار گرفتند. در این فشارها، سوره هیچ حامی نداشت. پیامبر سوده را به عقد خویش درآورد تا بدین وسیله او را مورد حمایت خود قرار دهد. توجه به مجموعه عوامل یاد شده به خوبی بیانگر چرایی ازدواج پیامبر با سوده است. از دست دادن همسر، مورد اذیت و آزار دشمنان قرار گرفتن، بی بهره بودن از هر گونه حمایتی و مسن بودن، همگی حاکی از این امر است که پیامبر از روی انجام وظیفة انسانی و اخلاقی وی را به عقد خویش درآورده است و نه به خاطر هوس رانی.
3)- عایشه؛ وی تنها همسر پیامبر بود که قبل از پیامبر با مرد دیگری ازدواج نکرده بود. زمانی که پیامبر عایشه را به عقد خود درآورد، دختر بچه ای شش یا هفت ساله بود. اما بعد از گذشت دو یا سه سال با او ازدواج کرد. ازدواج پیامبر با عایشه به اصرار پدرش صورت گرفت. اما این ازدواج از نظر فرزند ثمره ای برای آنها نداشت، زیرا عایشه هیچ گاه صاحب فرزندی نشد. به نظر می آید اصرار ابوبکر بر ازدواج عایشه با پیامبر بدان سبب بود که پیامبر اولین شخصیت جهان اسلام و آخرین پیامبر خدا بود و نزد مسلمانان از آبرو و حیثیت ویژه ای برخوردار بود؛ به طبع هرکس به هر شکل ممکن می کوشید، با او ارتباط خویشاوندی داشته باشد و به وسیله همین ارتباط، از مزایایی اجتماعی آن بهره مند شود. پیامبر هم با این ازدواج مخالفتی نکرد.
4)- حفصه؛ وی دختر عمر بود که پس از بیوه شدن ، بارها توسط پدرش به عثمان و ابوبکر عرضه شد اما آنها همواره از ازدواج با حفصه امتناع می کردند. عمر نزد پیامبر رفت و از عدم تمایل عثمان و ابوبکر نسبت به ازدواج با حفصه شکایت نمود. توجه به جایگاه عمر در بین مسلمانان و نیز موضوع بیوه شدن حفصه، پیامبر را بر آن داشت تا با ازدواج با او از پدرش دلجویی کرده باشد.
5)- ام حبیبه؛ وی دختر ابوسفیان رهبر مشرکان مکه بود. ام حبیبه ابتدا با عبیدالله بن جحش ازدواج کرد و برای امان از آزار و اذیت مشرکان همراه با شوهرش به حبشه مهاجرت کرد. شوهرش نیز بعد از مدتی مرتد شد و سپس مُرد. نجاشی پادشاه حبشه از او حمایت کرد و در راستای حمایت هایش از این بیوه زن مسلمان، از همان جا او را به عقد پیامبر درآورد و مهریه اش را خود بر عهده گرفت.
6)- زینب بنت جحش؛ دختر عمه رسول خدا (ص) بود که مرنیسی بیشترین حرف هایش را درباره او زده و تحلیل های ناروا درباره این ازدواج طرح نموده است. وی در سال پنجم هجری به عقد پیامبر (ص) درآمد. در این هنگام پیامبر 45 ساله و زینب 35 ساله بود. وی در ابتدا توسط پیامبر(ص) به عقد زید، فرزند خوانده پیامبر درآمد. اما این ازدواج پایدار نبود و زید چندین بار نزد پیامبر آمد و از او درخواست کرد که همسرش را طلاق بدهد اما پیامبر همواره سعی می کرد که او را با نصیحت از این کار باز دارد. اما این روشن بود که ناسازگاری خیلی عمیق تر از آن است که بتوان با نصیحت مشکل را حل کرد؛ به همین دلیل پیامبر(ص) با جدایی آن دو موافقت نمود.
در آن دوران، سنتی در بین اعراب وجود داشت که فرزند خوانده را همچون فرزندان واقعی خود می دانستند و کلیه احکامی که فرزندان واقعی داشتند، به آنان تسری می دادند. پیامبر به منظور شکستن این سنت غلط، از طرف خداوند مأمور به ازدواج با زینب شد و این همان موضوعی است که زینب بارها بدان فخرفروشی می کرد. پس این ازدواج چندین ثمره در بر داشته است. از یک سو حکم الهی ازدواج با همسران فرزند خوانده معلوم شد و از سوی دیگر زینب که زنی مطلقه بود، مورد حمایت و پشتیبانی پیامبر واقع گردید و وی و زید را از آماج تهمت ها و شایعاتی که در پی غیبت می آید، مصون نگه داشت.
7)- ام سلمه؛ وی همچون سوده، زن سالمندی بود که در سال چهارم هجری در مدینه به عقد پیامبر درآمد. او از جمله همسران شهدای جنگ احد بود. شوهرش در جنگ احد ابتدا زخمی و سپس به شهادت رسید. بیوه زنی که در آن شرایط سخت، دارای چهار فرزند یتیم بود و می خواست به تنهایی آن فرزندان را نگهداری کند. پیامبر می خواست او را همچون سایر همسرانش، در پناه خود قرار دهد و از او پشتیبانی کند. به همین دلیل چندین بار از او خواستگاری کرد اما ام سلمه همواره به دو موضوع اشاره می کرد. یکی به سنش که دیگر از او گذشته بود و دیگری فرزندانش که می بایست تحت حمایت های مادر، بزرگ شوند. اما به خوبی روشن بود که خطراتی آنها را تهدید می کند. اینکه ممکن بود مورد طعن و کنایه های دشمن واقع شوند و آنان از اسلام خود پشیمان شوند، زیرا کودکان محتاج حمایت بودند و قطعاً دشمنان از هر فرصت احتمالی بهره برداری می کردند. پیامبر با این ازدواج چند هدف را مورد نظر داشت. حمایت از همسر شهیدی که احتیاج به کمک و همراهی داشت، سرپرستی فرزندان شهیدی که فقدان پدر را احساس نکنند و آنها را ضربه پذیر نسازد، آموزش دادن به یاران خود که همسران شهدا را مورد حمایت قرار دهند و نیز آگاه ساختن یارانش که در صورت شهادت آنها، فرزندان و همسران آنها بدون یار و یاور نخواهند ماند.
8)- جویریه بنت حارث؛ وی در ابتدا همسر رئیس قبیله بنی مصطلق بود. این قبیله با پیامبر(ص) وارد جنگ شد و از پیامبر شکست خورد. به همین دلیل جزء اسیران در آمد و در سهمیه ثابت بن قیس قرار گرفت. جویریه برای آزادی خویش، از پیامبر کمک خواست. پیامبر(ص) به او گفت، اگر مایل باشد می تواند با او ازدواج کند و با این کار هم آزاد شد و هم به مرتبه ای بهتر از آزادی نائل گردید. این ازدواج منشأ بسیاری خیرات و برکات گردید، چنان که پیامبر خود در این باره فرمودند: هیچ ازدواجی با برکت تر از این ازدواج، برای قومش نبوده است. چون یاران پیامبر آنها را از خویشان و بستگان پیامبر می دانستند، در نتیجه تمام اسرای این قبیله را آزاد کردند. وقتی خبر این ازدواج به حارث پدر جویریه رسید، به مدینه آمد و اسلام آورد و همین امر باعث گردید که همه اعضای قبیله بنی مصطلق مسلمان شوند.
9)- صفیه؛ وی دختر حُیی بن اخطب بود و قبل از ازدواج با پیامبر دوبار ازدواج کرده بود؛ سلام بن مشکم و کنانة بن ربیع. زمانی که پیامبر (ص) یهودیان بنی النضیر را از مدینه اخراج کرد، عده ای از آنها به قلعه خیبر پناهنده شدند. حیی بن اخطب از سران بنی النضیر بود که به خیبر رفت و در آن جا به کمک دیگر سران یهودی، به توطئه علیه اسلام دست زد. بعد از حمله مسلمانان به خیبر، صفیه اسیر می شود. گفته شده که پس از اسارت، بلال او را از بین اجساد کشته شدگانی عبور می دهد که همگی از بستگان نزدیک صفیه بودند. این موضوع باعث آزار و اذیت شدید روحی او گردید. پیامبر که از ماجرا مطلع شد، ضمن سرزنش بلال، عبای خود را بر صفیه انداخت و این حرکت نمادی بود، برای آن که اعلان نماید، صفیه در سهم پیامبر قرار گیرد. با این کار پیامبر به بهترین شکل از صفیه دلجویی کرد. هرچند مورخین گفته اند که صفیه قبل از این ماجرا، خوابی دیده بود که با این عمل پیامبر، خوابش عینت یافت.
10)- میمونه؛ وی خواهر ام فضل، همسر عباس عموی پیامبر بود. میمونه قبلاً نیز ازدواج کرده بود و تصمیم گیری درباره ازدواج مجددش را به خواهرش ام فضل سپرد. ام فضل نیز از همسرش عباس خواست که درباره ازدواج میمونه تصمیم بگیرد. عباس در سال هشتم هجری میمونه را به عقد پیامبر در آورد.
این بیان اجمالی از شرایط اجتماعی و فرهنگی پیامبر گرامی اسلام، به خوبی حاکی از این واقعیت است که مقتضیات زمان و مکان، نقش اصلی را در تعدد ازدواج پیامبر اکرم ایفا کرده است. علامه کاشف الغطاء در «فردوس الاعلی» در حکمت و مصلحت تعدد زوجات پیغمبر خاتم (ص) می نویسد: «سیاست دین محمدی (ص) ایجاب می کرد، برای جلب توجه مردم شرق و غرب جهان، زنانی که خود عرض وصلت می کردند، اجابت فرماید و خویشاوندی با هرزنی، موجب جلب توجه قوم و ملتی را می نمود. تعدد زوجات از نظر فردی، تحکیم مبانی دوستی بین مردم مختلف جهان بود که همه رو به اسلام بیاورند و از نظر جمعی بیان حکمت و مصلحت زندگانی اجتماعی بود که پیغمبر درس داد تا از یک خاندان یتیم در یک ملت عقب افتاده و دور از تمدن و در جهالت و ضلالت مردی برانگیخته شود و دارای چنان جاذبه اخلاقی و ملکوتی گردد که همة سلاطین جهان و پادشاهان آرزوی نسبت وخویشاوندی با او پیدا کنند و از عدالت اخلاقی و مکارم نفسانی او درس فضیلت برگیرند، زیرا او مثل اعلای انسان کامل و منتهای آرزوی هر بشری در کمال مطلوب بوده است. … اکثر این زنان خودشان با قبیله آنها یا پادشاهان به صورت هدایا و پیشکش تقدیم نمودند و برخی با عجز و الحاح، التماس، تضرع و زاری تقاضای قبول همسری نموده اند، بدون آنکه توقعی از خانه و منزل جداگانه و تجمل و اثات البیت داشته باشند».
ازدواج های پیامبر اسلام روی مصالح و اسرار واقعی اسلام بوده و هیچ گونه مقاصد شهوت رانی و زن پرستی در بین نبوده است. «جان دیون پورت» انگلیسی در این باره می نویسد: « خداوند متعال در آیة تخییر، زنان پیامبر را میان دو امر سلبی مختار نمود: یا طلاق گیرند یا ترک زینت نمایند، جائیکه می فرماید: «ای پیامبر به زنانت بگو، اگر عاشق زندگی و زرق و برق و زینت دنیا هستید، بیایید تا مهریه شما را پرداخته و شما را طلاق دهم، ولی اگر خدا و پیامبر را می خواهید و خواستار جهان ابدی هستید، بدانید خداوند عالم برای نیکوکاران از شما، جزای بزرگی مهیا داشته است»، او سپس در ذیل این آیه چنین می نگارد: «مبلغین نادان و عده ای از اهل عناد و الحاد و دسته ای از کوته نظران این زمان که در این بحث تحقیقی وارد می شوند، تصور می کنند که رسول اکرم (ص) از راه هوی و هوس، با زنان متعددی ازدواج کرده است، متأسفانه تصور این اشخاص به صورت گمان و از گمان به صورت شبهه و از شبهه به سوء ظن و از سوء ظن به درجة سخافت رأی می رسد، آنچه پیش من مسلم است، این است که همه این افراد مردمی کوته نظر و نادان هستند، زیرا این قسمت از آیات قرآنی، حاکی از نفی زینت و جلوگیری همه زنان از به کار بردن آن می باشد …، این آیه با منطقی صحبت می کند که زنان از آن گریزانند و در عرف شهوت پرستی، هیچگاه از این کلمات خشن به کار نمی برند»، این نویسنده مسیحی در پایان بحث اضافه می کند: «با اینکه زیاد زن گرفتن در عربستان معمول بوده و خلاف اخلاق شمرده نمی شد، باید در نظر داشت که ]حضرت[ محمد از سن 25 سالگی تا 50 سالگی به یک زن راضی و قانع بود و تا هنگامی که خدیجه زنده بود، زن دیگری نگرفت، در این صورت باید پرسید: آیا ممکن است مردی که توجه زیاد به شهوت دارد، در چنان کشوری که تعدد زوجات، یک عمل عادی شمرده می شد، می تواند برای مدت 25 سال، به یک زن قانع باشد، آن هم زنی که پانزده سال از او بزرگتر باشد؟»، «توماس کارلایل» در کتاب معروف خویش «الابطال» می گوید: «به رغم دشمنان، محمد هرگز شهوت پرست نبود، از روی عناد و ستم، دشمنان او را متهم به شهوت رانی نمودند و این تهمت زهی بی انصافی است».
این مختصر از بیانات نویسندگان معروف مسیحی و نیز سیره اهل سنت، به خواننده منصف این امکان را می دهد تا بتواند نقدی و نقبی بر تحلیل مرنیسی، از بیان چرایی ازدواج های پیامبر و تعدد همسران آن بزرگوار داشته باشد و خود به داوری بنشیند.
زن و فقه
«گره یا مشکل اصلی در روش کتاب های فقهی است. این متون انباشته از توضیحات سطحی، تجربه باوری افراطی و عاری از هماهنگی و انسجام است. عالم دینی نمی کوشد، تحلیل های خود را به شکل ظریفی به خواننده عرضه کند. از آنجا که قصد دارد، مطلقاً بی طرف و واقع گرا باشد، صرفاً دائرةالمعارفی از عقاید متنوع و گوناگون به ما ارائه می دهد و در پایان نظر خود را می افزاید. از اینکه مبادا به ذهنی گرایی دچار شود، حتی جمع بندی هم نمی کند، در نتیجه خواننده با مجموعه ای از تک نمونه ها، رویدادها و عقاید گوناگون روبرو می شود، بدون اینکه سعی شود از این تجربیات عینی ضوابط، قوانین و اصولی استخراج شود که خواننده بتواند ساختارها را از اتفاقات تمیز دهد».
او بر طبری خرده می گیرد و از او می خواهد که می بایست در مورد مسأله جنسیت موضع می گرفت. «طبری بعد از ذکر نظر دیگران، نظر خود را صرفاً می افزاید، وی نمی کوشد از همه اینها یک اصل را در مورد مساله جنسیت – اصل برابری – استنتاج کند».
تفسیر و تحلیل ناصواب مرنیسی از فقه و منابع فقهی، به دلیل آشنایی نسبی وی با منابع فقهی است. در اصول و شیوه فقاهت در اهل سنت یک اصل اصولی وجود دارد که آنها همواره می بایست آرای فقهی خود را با نظریات فقهی، چهار تن از فقیهان برجستة خود که در زمانهای گذشته می زیسته اند، منطبق ساخته و مخالف آرای فقهی آنان نظری ندهند. در حالی که بر اساس مذهب شیعه، اجتهاد و تفقه یکی از اصول بنیادین است. مجتهد و فقیه کسی است که با فراگیری علوم متفاوت و کسب وارستگی های لازم، از جمله توان تحلیل و درک بالا، این زمینه را در خود ایجاد می کند که بتواند با مراجعه به کتاب و سنت معصومین، رویکرد دین را نسبت به موضوعات مختلف و متفاوت استخراج نماید. در مذهب شیعه اصولاً تفقه به معنای تحلیل ها و تفسیرهای عمیق از داده ها، اطلاعات و منابع دست اول دینی است؛ لذا فقیه نباید تابع نظرات فقهی دیگران باشد و اگر هم آرا و نظرات دیگران را طرح می کند، نه به خاطر تبعیت از آنها بلکه برای تحلیل و بررسی زوایای پیدا و پنهان آن نظرات است.
فقه دریایی از اصول، قواعد و روش خاص خود است که به این سادگی اشراف به همه آنها میسر نمی باشد. این ویژگی خاص فقه نیست، بلکه مطالب و محتوای هر رشته علمی برای غیر متخصصان بسیار سخت و نا مفهوم قلمداد می گردد. وقتی علما و متفکران رشته های مختلف علمی، نسبت به محتوا و اطلاعات موجود در علوم دیگر دچار سردرگمی شوند، مردم عادی به مراتب بیشتر از قشر عالم و روشنفکر جامعه، با مطالب در ظاهر آشفته برمی خورند. بنابراین اگر مرنیسی معتقد است که منابع فقهی صرفاً دایرةالمعارف است، نه به خاطر ضعف منابع فقهی است، بلکه ناشی از عدم اطلاع و آگاهی او به اصول، روش و مکاتب فقهی است.
موضع خصمانه مرنیسی نسبت به عالمان دینی ناشی از این امر است که فقیهان در مورد مسألة جنسیت موضع نگرفتند و مساوی بودن زنان و مردان را، در همه چیز تصدیق نکردند. اجتناب فقیهان از اتخاذ چنین موضعی باعث گردید که مرنیسی در مقام نقد آرای آنان و منابع فقهی بیاید. غافل از آن که اگر فقیهی نظرات شخصی خویش را به اطلاعات و داده های اولیه دینی، یعنی کتاب و سنت تحمیل نماید، مصداق بارز و واقعی «تفسیر به رأی» محسوب می شود. همان چیزی که امروز در مباحث علمی و روش شناختی به عنوان «بی طرفی علمی» از آن یاد می شود و از اصول غیرقابل گذشت یافته های علمی محسوب می شود. بنابراین وی از فقیهان می خواهد که آنان به سمت تفسیر به رأی یا به قول امروزی «ارزش داوری» میل پیدا کنند، یعنی درست همان چیزی که باعث کاستن ارزش علمی کارهای علمی گردد.
مرنیسی بدون این که اثبات کند، آن چه که علمای دینی گفته اند برآمده از اسلام نیست یا چگونه می توان همه دریافت های فقهی علما را که بعضی از آنها تقریباً یا تحقیقاً به حد اجماع رسیده است، انکار نمود؛ صرفاً ادعا کرده که منابع و متون فقهی در اسلام، خالی از دیدگاه ها و تحلیل های شخصی فقیهان است، در حالی که این داوری با واقعیت فاصله زیادی دارد. وی همواره تلاش می کند آرا و نظریات خود را به عنوان جوهر احکام اسلامی که عالمان دینی بدان راه نیافتند، معرفی نماید تا با این کار به تحکم نظریه های زن مدارانه خود برسد و ضعف و کمبود خویش را از این راه تأمین نماید. از این رو همواره می کوشد نسبت هایی را به عالمان دینی بدهد تا بدین وسیله با تخریب وجهه آنها، زمینه لازم را برای افکار زن مدارانه خود و همفکرانش را فراهم سازد و کاستی های نظری خود را، از این راه جبران نماید.
معرفی زن نمونه
«هند دختر عتبه، نمونه برجسته زنی پر انرژی، پویا، متنفذ، و متهور در زندگی فردی و اجتماعی بود که در میان مکیان مخالف حضرت محمد(ص) نقش مهمی داشت … ، هند و سرودهای او تصویر زنی را ترسیم می کند که مشوق مرگ است …، بنابراین قابل درک است که چرا هنگامی که پیامبر (ص) در سال هشتم هجری پیروزمندانه وارد مکه شد، خواستار مرگ هند شد. اما همسر او ابوسفیان، حاکم شهر، از پیامبر (ص) درخواست کرد هند را ببخشد. متن سوگند وفاداری هند، … شاهکار طنز و جسارت سیاسی زنی است که به ناچار تسلیم شد، ولی به هیچ وجه از حق خود در بیان نظرها و عقایدش چشم پوشی نکرد… وقتی پیامبر(ص) به او [هند] دستور داد قسم بخورد که دیگر مرتکب زنا نشود، هند در پاسخ گفت: یک زن آزاد هرگز مرتکب زنا نمی شود، در این لحظه پیامبر نگاهی معنی دار به عمر انداخت، برای اینکه او از روابط عاشقانة هند با عمر- پیش از آنکه اسلام بیاورد- آگاه بود».
مرنیسی وقتی می خواهد یک نمونه از زنان برجستة عرب و معاصر پیامبر را معرفی کند، از هند نام می برد. عبارت پردازی های وی، از هند شخصیتی می سازد، گویا آن که وی به حق به خون خواهی اعضای خانواده اش آمده و شجاعانه همچون یک قهرمان تمام عیار، در مقابل پیامبر(ص) ایستاده تا حق خود را از او بستاند. او با این مقدمات و طرح برخی مطالباتی که از سوی سایر زنان صورت گرفت، می کوشد تا روح عصیان و پرخاشگری را در زنان زنده و آنها را برعلیه احکام زنده اسلام بشوراند. اگر ملاک مرنیسی برای معرفی زن نمونه، شجاعت جسارت زن و حضور قوی آن در جامعه است، هر چند این جسارت در خدمت کفر و در مقابل اسلام باشد، این سؤال مهم و اساسی باقی می ماند که چرا مرنیسی قوی ترین و محکم ترین کسی که در صدر اسلام در جامعه حضور یافت و در اوج صلابت و بی باکی، در مقابل حاکم وقت ایستاد و از خویش دفاع نمود، آن را مطرح نکرد و ذکری از آن به میان نیاورد که آن کسی نیست جز دخت پیامبر اسلام، حضرت فاطمه(س). با این تعارض عملکردی نه تنها صداقت را که لازمة یک تحقیق علمی است، مخدوش می سازد، بلکه سیر مغرضانه و عمدی نگارندة کتاب را در این گزینش به خوبی نشان می دهد.
برابری حقوق زن و مرد
«موفقیت ام سلمه و نزول آیه های برابری زنان، خاص حق ارث، دوره ای بحرانی در پی داشت، به تدریج در آیه های بعدی، بعد برابری زن و مرد کمرنگ و مرد سالاری تأیید شد… در حقیقت پیروزی زنان، کوتاه مدت بود. خداوند دیگر به دادخواست های آنان پاسخ نداد و آیه های نجات بخش نازل نشد».
مرنیسی گمان می کند احکام ویژه زنان همواره پاسخ های خداوند نسبت به اعتراض های آنهاست. به همین جهت آنگاه که زنان لب به شکوه و اعتراض باز می کنند، انتظار نزول آیه ای از آیات الهی را دارند و همین که پاسخی دریافت نمی کنند، گمان می کنند که دیگر خدا به سخن آنان گوش نمی دهد و به اعتراضات آنان پاسخ نمی دهد. این نگاه از آنجا ناشی می شود که در تصور مرنیسی و فضای فکری او، همواره احکام الهی تابع شرایط اجتماعی است. در حالی که در اسلام، احکام اعم از فردی و اجتماعی، تابع مصالح و مفاسدی است که درحقیقت امر وجود دارد، هرچند افراد انسانی از آن مصالح یا مفاسد آگاه نباشند. بنابراین اعتراض یا عدم اعتراض زنان، علت تشریع و بیان احکام الهی نبوده است و اگر هیچ اعتراضی هم از ناحیه زنان نمی شد، احکام به تدریج نازل می شد و همه مؤمنین موظف بوده و هستند، از همه آن احکام تبعیت کنند. هرچند در ظاهر به ضرر آنها باشد. اما مرنیسی این حقیقت را برنمی تابد و در برخوردش با احکام اسلامی به دنبال یافتن سرنخ هایی است تا بتواند معنای آن احکام را مطابق ذوق خود تعبیر و تفسیر کند. در راستای تفسیرهای جانبدارانه از هیچ تلاشی فروگذاری نمی کند و در مقام نظر و عمل دچار تنگناهای نظری می گردد.
وی پس از اینکه به مظلومیت زن، در دوران جاهلی پرداخت، به این واقعیت اشاره می کند که اسلام برای زنان عزت و اعتبار آفرید. این دین و آیین آسمانی، زنان را که هم ردیف اموال، اعیان و حیوانان به شمار می رفتند، شخصیت انسانی بخشید. سپس وی خاطر نشان می سازد درصدر اسلام زنان از جمله همسران پیامبر اسلام، از موقعیت پیش آمده خرسند بودند و خواهان اجرای برابری کامل میان زن و مرد بودند. پیغمبر اکرم هم سخن آنها را پذیرفت و درصدد اجرای حقوقی برابر بود، اما دو عامل موجب شکست پیامبر از این طرح گشت: حاکمیت نگرش مردسالاری عمر و فشارهای اجتماعی.
الف) حاکمیت نگرش مردسالاری عمر
«وقایع نگاران مسلمان کوشیده اند همه خصوصیات شخصیت های تاریخی، از جمله خصوصیات منفی را بازگویند. درمورد عمر نیز همین کار را کرده اند؛ و افزون بر خصوصیات بسیار خوب او، تندخویی و خشونتش در برخورد با زنان به تصویر کشیده اند …، پس این موضوع که وی سخنگوی جنبش مقاومت مردان علیه طرح برابری پیامبر(ص) شد، امری تصادفی نبود. وی … در قلمرو خانواده خواستار ادامه وضع پیشین بود… زندگی خصوصی باید در چارچوب رسوم عهد جاهلیت باقی بماند. رسومی که توسط پیامبر (ص) و خداوند محکوم و از دایره نظام ارزشی اسلام که بر برابری همه از جمله برابری زن و مرد تأکید می کند، خارج شد».
مرنیسی معتقد است، عمر فردی است که در برابر احکام اسلام در حوزه روابط خانواده معترض بوده است و به سنت های جاهلی عمل می کرده است. با قطع نظر از اینکه اگر واقعاً عمر دارای چنین عقایدی و رفتاری بوده، چگونه شایستگی های لازم برای زمام امور اسلام و مسلمانان را داشته است؟ کسی که با گفته های خدا و پیامبرش به مخالفت برخیزد، چه حکمی دارد؟ آیا عمر فقط با زنان رفتاری خشونت بار داشته یا اصولاً تندخویی از ویژگی های شخصیتی او بوده است؟ مرنیسی معتقد به برابری زنان و مردان می باشد. جای این نکته و دقت وجود دارد که آیا منظور وی از برابری در جنبه احکام حقوقی است یا در میزان تقرب به خدا یا استعدادها مورد نظر است؟ با توجه به آیات فراوانی که درباره تفاوت احکام حقوقی زنان و مردان وجود دارد، خیلی بعید است که مرنیسی آنها را ندیده باشد یا از وجود آنها بی اطلاع باشد. بنابراین باید توجه به این نکته داشت که اعتقاد به برابری حقوقی زنان و مردان همان قدر جزء اسلام نیست که عقیده عمر و اطرافیانش به سنت جاهلی در حوزه موضوعات و مسائل خانواده. تنها تفاوتش در این است که عمر و اطرافیانش در نگاه مرنیسی عقب گرد و سیر قهقرائی داشته اما مرنیسی و همفکرانش متمایل به گرایشات غربی و فمنیستی؛ بنابراین وی حق ندارد که از فاصله عمر از اسلام شکایت کند، چه آنکه خود نیز دقیقاً همان الگو را در پیش گرفته است.
ب) فشارهای اجتماعی
«تهمت علیه عایشه همراه با مسئله ناامنی معابر عمومی، کم کم ایمان پیامبر (ص) را در مورد طرحی که برایش بسیار عزیز بود، متزلزل کرد؛ یعنی زندگی خصوصی باز آمیخته با زندگی اجتماعی و وجود هر دو به موازات یکدیگر، بدون ایجاد مزاحمت برای هم. این شرایط، ناامنی و شایعه موجب شد، اطرافیانش یک نوع شیوه بردگی را به او پیشنهاد کنند، یعنی محافظت از زنان- فقط زنان آزاد- از طریق حجاب. برده ها بی حجاب باقی ماندند و تلویحاً برداشت شد که می توان آنان را مورد آزار و اذیت قرار داد».
از نظر مرنیسی فشارهای جانبی از ناحیه برخی مردان و نیز فشارهای اجتماعی باعث شد که پیامبر تن به حجاب و پوشش زنان بدهد و از اهداف خویش در جهت برابری زن و مرد چشم پوشی کند، زیرا آن جامعه مردسالار تحمل آزادگی پیامبر را نداشته است.
این نگرش به اسلام آن قدر با اصول اولیه اسلام در تعارض است و با معنای وحی و نبوت در تغایر است که کمترین کسی که با حقیقت قرآن آشنایی داشته باشد، این موضوع را بر نمی تابد و در مقابل آن می ایستاد.
دقت در روند جمع آوری اطلاعات، کنار هم قرار دادن و تحلیل آنها، به عنوان بازتاب فشارهای بیرونی، فردی و اجتماعی، به هیچ عنوان با اعتقادات اسلامی سازگار نمی افتد. زیرا اسلام دینی آسمانی است که برای هدایت و سعادت انسان آمده و احکام الهی آن تابع ویژگی های مصلحت مکلفین است. به طور طبیعی یکی از عواملی که در گرایش و جذب پیروان تأثیر زیادی دارد، نحوة بیان آن احکام و توجه به شرایط پیرامونی است. چه بسا برخی از احکام سیری تدریجی داشته باشند. و به انواع و گونه های مختلفی ظهور کنند. تدریج در بیان احکام ممکن است، تحت تأثیر شرایط متفاوت اجتماعی، طبقه اجتماعی، موقعیت و منزلت اجتماعی، جنس، سن و … باشد و ممکن است ناامنی ها، جنگ ها و حملات دشمنان، شایعه پراکنی ها و…، در شکل، زمان و مکان بیان احکام مؤثر باشند. اما این تأثیر گذاری ها به معنای آن نیست که تشریع حکم، برآمده از آن شرایط باشد. مدار و محور تشریع در احکام اسلام، هدایت، سعادت و مصلحت حقیقی انسان است. احکام مربوط به حوزه خانواده و زنان از این قاعده کلی استثنا نیست. بنابراین احکام مربوط به زن و خانواده، تابعی از همان اصل است. بسیاری از پدیده های اجتماعی در جوامع، برآمده از نظام فرهنگی آن جامعه است. عناصر متفاوتی وجود دارند که نظام فرهنگی جامعه را شکل می دهد. این عناصر در یک نگاه کلی عبارتند از: عقاید و باورها، آرمان ها و ارزش ها، هنجار ها و آداب و رسوم، سنت های اجتماعی، علم، هنر و…، ارتباط نظام گونه این عناصر با هم باعث می شود که تغییر در هریک عوارض جانبی داشته و با مقاومت های عدیده ای روبرو گردد. همین اصل باعث می شود که تغییر در عناصر فرهنگی با کندی و نیز تدریجی صورت پذیرد. برای ایجاد تغییرات مختلف اجتماعی باید از یک سو زمینه های لازم را فراهم نمود و از سوی دیگر زمینه سازی ها باید با یک مدیریت دقیق، همه جانبه و فراگیر صورت پذیرد تا مبادا باعث بروز اختلال در کلیت نظام شود.
به طور طبیعی احکام اسلام در خلأ تشریع نشده است. تشریع احکام برای عمل به آنها صورت گرفته است. شرایط مختلف اجتماعی در بیان آنها و نیز نحوه عمل به آن احکام تأثیر داشته است. شناخت شرایط اجتماعی پیرامونی در شناخت ابعاد متفاوت احکام تأثیر دارد. از این رو لازم است، به شرایط اجتماعی حاکم بر شبه جزیرة عربستان نگاه اجمالی گردد که از مهمترین شاخصه های فرهنگی آن، می توان به این موارد اشاره کرد: نظام طبقاتی، نظام ناعادلانه جنسیتی، تعدد زوجات به شکل نامحدود و محروم بودن زنان از ارث.
حال با این زمینه ها و شرایط اجتماعی آیا فرآیند شکل گیری احکام اسلام که علی الاصول به صورت تدریجی و آرام آرام، جای خود را باز کرده، عقب نشینی و عدم موفقیت پیامبر محسوب می شود یا آنکه به دلیل عدم ظریفیت لازم برای تازه مسلمان ها، روند بیان احکام الهی از آسان به سخت بوده است؟! این خصیصه و ویژگی تنها در مورد احکام زنان نبوده بلکه در سایر موارد نیز مشابهت هایی وجود دارد، از قبیل حرمت شراب و قمار. احکام اسلام در اکثر موارد نیازمند زمینه سازی های لازم بود نه آن که «خداوند دیگر به دادخواست های آنان پاسخ نداد و آیه های نجات بخش نازل نشد».
علاوه بر آنچه گفته شد، این تحلیل مرنیسی با زبان و اعجاز قرآن هم، در تعارض است. قرآن کریم، نه تنها لفظ آن، بلکه از نظر معنا هم اعجاز می باشد. به گونه ای که از این کتاب کامل تر برای هدایت و سعادت انسان در هر عصری موجود نمی باشد. «قل لئن اجتمعت الانس و الجنّ علی ان یأترا بمثل هذا القران لا یأتون بمثله ولو کان بعضهم لبعض ظهیراً»،«در این آیه به روشنی و صراحت تحدی شده است و ظهور در این دارد که به تمامی خصوصیات قرآن و صفات کمالی که از نظر لفظ و معنا دارد تحدی شده، نه تنها به فصاحت و بلاغت لفظ آن؛ زیرا اگر منظور معجزه بودن لفظ آن بود، دیگر معنا نداشت که همة جنّ و انس را دخالت دهد، بلکه باید می فرمود: اگر هم عرب جمع شوند، نمی توانند به مثل آن بیاورند».
با توجه به آنچه که در این شماره و چند شماره پیش مطرح گردید، مشخص می شود، هدف اصلی این کتاب، نه کشف واقعیت از پس پرده تاریخ؛ بلکه رسیدن به مراد و خواستة مؤلف است. اعتقاد به برابری مطلق میان زن و مرد در احکام حقوقی و نادیده گرفتن هر گونه تفاوت های طبیعی میان زن و مرد که نتیجه آن صدور احکام متفاوت است، موجب گردیده است تا مؤلف کتاب برای اثبات نظرگاه فمینیستی اش، به شریعت متوسل گردد، درحالی که این گونه آویختن به شریعت، نتیجه ای جز نفی و تخریب شریعت نداشته است. مرنیسی در برابر شریعت موضع گرفت؛ از طریق نادیده گرفتن آیات روشن، سوء تأویل از بعضی آیات، عدم جامع نگری در تحقیقات تاریخی، عدم وفاداری و پایبندی به منابع اتخاذ شده و …، بدین وسیله دامن شریعت را آلوده ساخت، معصوم بودن و اقتدار را از پیامبر گرفت، حقیقت را از وحی و اعجاز را از قرآن گرفت و حتی آن را پایین تر از سطح تجربة نبوی نزول داد و …. عمق تخریب در این کتاب، بسیار عمیق تر از آن چیزی است که در این چند شماره بیان گردید و مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
فهرست منابع:
ابن سعد: «الطبقات الکبری»، دارصادر، بیروت، لبنان .
ابن کثیر الدمشقی، الحافظ ابی الفداء اسماعیل: «البدایة و النهایة»، دار احیاء التراث العربی، الطبعة الاولی، بیروت، لبنان، 1408.
اصفهانی، عماد الدین حسین: «زنان پیغمبر اسلام»، نشر محمد، چاپ هفتم، 1370.
الطباطبایی، محمد حسین: «المیزان فی تفسیر القرآن»، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، لبنان.
تحقیقی بخشایشی: «همسران رسول خدا(ص)»، مرکز مطبوعاتی دارالتبلیغ اسلامی، قم، بی تا.
جعفریان، رسول: «سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله»، سازمان چاپ و انتشارات،1373.
محمد بن اسحاق بن یسار المطلبی: «سیره ابن هشام»، مکتبة محمد علی صبیح و اولاده، 1383.
مرنیسی، فاطمه: «زنان پرده نشین و نخبگان جوش پوش»، ملیحه مغازه ای، تهران، نشر نی، چاپ اول، 1380.

نویسنده : ثارالله | موضوع : کتابشناسی و نرم افزار اهل بیت (ع)


نظرات شما :

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

مطالب مرتبط