server1 server1 server1 server1

آخرین تصاویر فرزندان زهرا

فصل های مهم در شناخت امامان

اهل بیت(ع)

فصل های مهم در شناخت امامان

پدید آورنده : سامی الغریری ، صفحه ۶۱
اشاره
علی بن احمد بن عبدالله المکی المالکی معروف به «ابن صباغ» (۷۸۴-۸۸۴ ق) یکی از علمای بزرگ اسلام و از افراد برجسته مذهبی مالکی در نیمه اول قرن نهم هجری به شمار می آیدکه در ذیقعده سال هشتصد و پنجاه و پنج در گذشت ،وی در علوم و فنون مختلفی به ویژه در علم زبان عربی و اصول فقه و علوم قرآن و حدیث و تاریخ، تبحر داشت، و در تالیف و تدوین از قدرت بالایی بر خوردار بود. آثار و مولفات ارزشمندی به ویژه در عرصه تاریخ و حدیث از خود به جای گذاشت که تاکنون علماء و محدثین از آن بهره مندمی شوند. وی بعضی از تألیفهای خود را به ذکر صفات عالی و خصلتهای نیکو واخلاق پسندیده و فضایل و زندگی نامه ائمه اطهار اختصاص داد . از جمله تألیفات ایشان، مواردی است که در ذیل بدان ها اشاره می شود:
الف. الفصول المهمه فی معرفه الائمه «فصلهای مهم در شناخت امامان»؛
ب. تحریر النقول فی مناقب امنا حواء و فاطمه البتول (س) «تدوین احادیث روایت شده پیرامون مادرمان حواءو فاطمه زهرا (س)»؛
ج. قصاید فی مدح امیر المومنین (ع) «قصایدی در مدح امیر المومنین (ع)»؛
د. العبره فی من شفّه النظر.
کتاب« الفصول المهمه فی معرفه الائمه» از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ چرا که این کتاب دارای محتوای بسیار قوی و شیوه بسیار مستحکم و دقیق می باشد، و علاوه بر آن، مطالب و بخشهای آن، به صورت بسیار منظم عرضه شده است، و به همین خاطر این کتاب مورد توجه و عنایت همه فرق و مذاهب اسلامی گشته و عنوان منبع مطمئنی در میراث اسلامی مطرح گردیده است.
تالیف این کتاب بنا به درخواست بعضی از دوستان مؤلف صورت گرفت و ایشان این کتاب را در دوازده بخش مرتب کرد. هر بخش دارای سه فصل می باشد و هر فصل به ذکر فضایل یکی از دوازده امام و بیان گزیده ای از زندگی نامه و تاریخ ولادت و به شهادت رسیدن آن امام اختصاص دارد.
یکی از برترین علوم که از جایگاه خاص و منزلت والا و بیان کامل برخوردار است، علم حدیث است.
و می توان به صراحت گفت : «ابن صباغ مالکی» از افراد مجاهد پیشرو و پیشگامی بود که حافظ میراث اسلامی و سنت پیامبر بود ، در علم حدیث در زمان خود، بی نظیر بود. این بود که توانست در گفتاری گزیده و کلامی کوتاه، زیباترین احساسات انسان در محبت به حق و دفاع از آن و تبلیغ برای آن را نشان دهد .
و علاوه بر آن، شیوه ایشان در مطرح کردن مطالب، از شادابی بر خوردار است. وی با شیوه و بیان مفید و کوتاه، همه معانی مورد نظرش را در اذهان منعکس می سازد، و با شیوه بسیار زیبایی اطلاعات ر ا منتقل می کند.
«زرکلی» در «الاعلام » می نویسد: ابن صباغ (۷۸۴-۸۵۵ ه)(۱۳۸۳-۱۴۵۱م) علی ابن احمد نورالدین ابن صباغ فقیه مالکی بود، و در مکه به دنیا آمد و در آنجا هم درگذشت ، و اصلش به «سفاقس» باز می گردد.
از خاندانی است که در «صعده» به اهل علم معروف هستند ، کتاب «الفصول» و کتاب «العقود اللؤلؤیه و للآلی الثمینه فی فضائل العتره الامیته» را ذکر کردند.
از کسانی که به شرح حال ایشان پرداخته اند:
_ مولانا محمد اعجاز حسن، فرزند مولانا محمد جعفر حسن پاکستانی ، متوفی ( ۱۳۵۰ ه)؛
_« اسماعیل باشا » در « هدایه العارفین»؛
_« حبشی» در « مصادر الفکر العربیه الاسلامی فی الیمن» و« قصائد در مدح امیر المنین»، می باشند.
« ابن صباغ» پس از اتمام مقدمات در دروس علمی زمان خود حاضر شد.استادان علمی او عبارتند از :
۱٫ علامه عبد الرحمن فارسی؛
۲٫ فاضل عبد الوهاب بن عفیف یافعی؛
۳٫ جلال الدین بن ظهیره؛
۴٫ علامه ابن السعود؛
۵٫ علامه سعد نووی؛
۶٫ علامه علی بن محمد بن ابی بکر شیبی؛
۷٫ علامه محمد بن سلیمان بن ابی بکر بکری؛
۸٫ علامه حلال عبد الواحد مرشدی؛
۹٫ علامه زین مراغی.
شهرت کتاب الفصول المهمه
کتاب از شهرت والایی بر خوردار است و بهترین دلیل این است که پژوهشگران دو فرقه اهل تسنن و شیعیان، هنگام ذکر فضایل اهل بیت عصمت و طهارت، بر این اثر اعتماد کرده اندو بخشهای بزرگ و مهمی از آن را در کتابهای خود ذکر نموده اند.
در این مقام، به ذکر راویان معتبری می پردازیم که در تألیفات خود بر این کتاب اعتماد کرده اند وآن را به عنوان یکی از مهم ترین منابع علمی به شمار آورده اند:
_ شیخ شمس الدین محمد بن عبد الرحمن سخاوی، شاگرد، مولف و نویسنده کتاب ›الضوء اللامع لاهل القرن التاسع»؛
_ سیدی احمد بابا تنکتبی،نویسنده کتاب « نیل الابتحاج بتطریز الدیباج»؛
_ شیخ علامه علی بن عبد الله سمهودی شافعی، نویسنده کتاب « جواهر العقدین»؛
_شیخ فاضل علامه عبد الرحمن بن عبد السلام صفوری شافعی، نویسنده کتاب « نزهه المجالس و منتخب النفائس»؛
_ ملا کاتب چلبی، نویسنده کتاب «کشف الظنون»؛
_ شیخ فاضل علامه محمد بن علی صبان، نویسنده کتاب « اسعاف الراغبین»؛
_ شیخ کامل علامه نورالدین علی بن ابراهیم حلبی شافعی، نویسنده کتاب « انسان العیون فی سیره الامین المأمون»؛
_ شیخ فاضل علامه احمد ابن عبد القادر عجیلی شافعی ، نویسنده کتاب ‹ ذخیره الامال»؛
_ علامه بزرگوار سید مومن بن حسن مومن شبلنجی شافعی، نویسنده کتاب »نور الابصار»؛
_ علامه شیخ نجم الدین عمر بن فهد مکی، نویسنده کتاب « اتحاد الوری بأخبار أم القری »؛
_ عالم بزرگوار شیخ عبدالله بن محمد مطیری، نویسنده کتاب » الریاض الزاهره فی فضائل آل بیت النبی و عترته الطاهره»؛
_ علامه بزرگوار شیخانی قادری، نویسنده کتاب «الصراط السوی فی مناقب آل النبی»؛
_ علامه بزرگوار اکرام الدین بن نظام الدین محب الحق دهلوی، نویسنده کتاب «سعاده الکونین فی بیان فضائل الحسنین»؛
_ علامه بزرگوار شیخ حسن العدوی الخمراوی و به قولی« الحمزاوی»، نویسنده کتاب «مشارق الانوار»؛
_ علامه متبحر شیخ محمد محبوب، نویسنده کتاب « تفسیر شاهی»؛
_ علامه محقق و بزرگوار متکلم سید محمد سعید نوه، صاحب « عبقات الانوار»، نویسنده «کتاب الام الثانی عشر» ،
« معراج البلاغه » و کتاب« مدینه العلم».منابع کتاب
مولف در این کتاب، بر علمای بزرگ شیعه و اهل سنت اعتماد کرده است، و این علما بیشتر کسانی هستند که آثار بسیار موفقی از خود به جای گذاشته اند و موجب غنی شدن میراث اسلامی شده اند. به همین خاطر می بینیم افرادی که در تاریخ تخصص دارند و به تحقیق و پژوهش علاقه مند هستند. هنگامی که یادی از مولفات این علمای بزرگ می کنند، آنها را با تعظیم و تجلیل ذکر می کنند ومدح و قدر دانی خویش را نسبت به این علما ابراز می دارند. از جمله آنان می توان به شخصیت های ذیل اشاره نمود:
۱٫نعمانی؛ ۲ شیخ مفید؛ ۳٫ قطب الدین راوندی؛ ۴٫ ابن جوزی؛ ۵ . ابن خالویه؛ ۶٫ ابن خشاب؛ ۷٫ ابو نعیم اصبهانی؛ ۸٫ واحدی؛ ۹٫ مسعودی؛ ۱۰٫ زمخشری.راویان احادیث از صحابه:
مولف در نقل احادیث شریف و اخباری که پیرامون فضایل اهل بیت آمده است، بر روایت ائمه معصوم و سپس بر صحابه معروف اعتماد نموده است. از جمله صحابه ای که مولف از آنان روایت نقل کرده است:
۱٫ ابورافع؛ ۲ جابر بن عبدالله؛ ۳٫ حذیفه بن الیمان؛ ۴٫ عبدالله بن عباس؛ ۵٫ قیس بن سعد؛ ۶٫ ام سلمه؛ ۷ . طاووس بن گیسان؛ ۸٫ سعید بن مسیب؛ ۹٫ عبدالله بن مسعود؛ ۱۰ . ابوذر غفاری؛ ۱۱٫ عمار بن یاسر؛ ۱۲ . زید بن ارقم؛ ۱۳ . ابو ابوب انصاری؛ ۱۴٫ البراء بن عازب؛ ۱۵ . حذیفه بن اسید غفاری؛ ۱۶ . عمر بن خطاب؛ ۱۷ . انس بن مالک؛ ۱۸ . اسامه بن زید.
محدثین مشهور :
مولف در کتابش بر کتابهای معتبر و اساسی که داری سند صحیح هستند و اهل سنت آنها را قبول دارند. اعتماد کرده و در این میان، بر بزرگان علم رجال مانند افراد ذیل استناد نموده است: ۱٫ بخاری؛ ۲٫ مسلم؛ ۳٫ نسائی؛ ۴ . بیهقی؛ ۵ . طبرانی؛ ۶٫ دارقطنی؛ ۷٫ مکحول؛ ۸٫ احمد بن حنبل؛ ۹٫ زهری.
نسخه های خطی کتاب :
۱٫ نسخه ای خطی از قرن دهم به همراه « مناقب أمیر المومنین (ع)» تالیف خطیب خوارزمی، متوفی سال (۵۶۸ هـ ) در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره ۶۶۶۵ و در فهرست کتابخانه با تسلسل ۱۶/۳۲۹ ذکر شده است .
۲٫ نسخه هایی که از قرن نهم در کتابخانه مرکزی فوق الذکر با شماره ۷۰۰۹، ودر فهرست کتابخانه با تسلسل ۱۶/۴۲۷، ذکر شده است.
۳٫ نسخه ای خطی که در سال ( ۹۸۸ هـ ) نوشته شده است، و هم اکنو ن در کتابخانه مجلس در تهران موجود است .
۴٫ نسخه ای خطی که آن را علی بن احمد احسایی در سال (۱۱۱۸ هـ ) نوشت. این نسخه نیز هم اکنون درکتابخانه سابق مجلس موجود است، و شماره آن ۲۹۴۴، و در فهرست کتابخانه با تسلسل ۱۰/۳۷۶ ذکر شده است.
۵٫ نسخه ای خطی که همچنین در کتابخانه سابق مجلس واقع است و شماره آن ۵۸۲۵ می باشد و آن را علی بن جعفر حلبی نارنجی حلی در سال (۱۰۵۸هـ) در ۳۷۰ صفحه نوشت. این نسخه تصحیح شده است و با نسخه اصلی تطبیق داده شده است و تسلسل آن در فهرست کتابخانه، ۱۷/۲۴۲ می باشد.
۶٫ نسخه دیگری نیز در این کتابخانه وجود دارد و شماره آن ۱۳۶۴ و تسلسل آن در فهرست کتابخانه ۴/۱۵۴ می باشد .
۷٫ نسخه خطی دیگری نیز در این کتابخانه وجود دارد که آن را علی طبسی نوشت و آن را در محرم سال (۹۸۳ هـ ) به اتمام رساند و این نسخه در ضمن مجموعه ای به شماره ۴۴۱۳ واقع است و تسلسل آن در فهرست کتابخانه ۱۲/ ۱۰۹ می باشد.
۸٫ نسخه ای خطی از قرن یازدهم که درکتابخانه مدرسه مروی در تهران با شماره ۳۴۰ واقع است
۹٫ نسخه ای خطی از قرن نهم یا دهم که به همراه آن، کتاب «مناقب السادات» به زبان فارسی می باشد و مولف این کتاب ‹ قاضی شهاب الدین ابن شمس الدین›، ‹عمر زاولی دولت آبادی هندی دهلوی› مولف «توضیح الدلائل» و متوفی سال (۸۴۹ هـ ) می باشد . و این کتاب دارای چهل حدیث است که در فضل اهل بیت جمع آوری شده است و این مجموعه در مرکز اسناد در وزارت ارشاد ایران موجود است .
۱۰٫ نسخه خطی قدیمی در کتابخانه امام رضا در مشهد مقدس، شماره ۱۷۵۸ که آن را سلطان نادر شاه وقف این کتابخانه کرد، و تسلسل این نسخه در فهرست قدیم ۱/ ۶۳ می باشد.
۱۱٫ نسخه خطی دیگری نیز در این کتابخانه موجود است که شماره آن ۲۰۹۴ می باشد و آنرا میرزا رضا خان نایینی در سال(۱۳۱۱ هـ ) وقف کرده است.
۱۲٫ نسخه ای خطی در کتابخانه عمومی مرعشی در قم به شماره ۳۲۵۳ که نویسنده آن در ۱۵ ماه رمضان سال ۹۷۷ هـ ، نوشتن و آن را به اتمام رساند و تسلسل این نسخه در فهرست کتابخانه ۹/ ۴۴ می باشد .
۱۳٫ نسخه ای خطی در کتابخانه دانشکده الهیات در دانشگاه فردوسی مشهد که در آخر مجموعه شماره ۴۵۶ آمده است و این نسخه در سال ۱۰۸۲ نوشته شده است و تسلسل آن در فهرست این کتابخانه
۱/۳۶۲ می باشد.
۱۴٫نسخه ای خطی به خط‹ ابراهیم بن مظفر دماوندی› که در دهه آخر ماه صفر سال(۱۰۹۳ هـ) نوشتن آن را به اتمام رساند واین نسخه اکنون در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است و شماره آن ۳۲۷۰ و تسلسل آن در فهرست این کتابخانه ۱۱/ ۲۲۲۹ می باشد.
۱۵ . نسخه خطی دیگری نیز در این کتابخانه موجود است که شماره آن ۳۶۳۳ می باشد و آن را ‹عامر بن محمد بن عبدالله بن عامر هدوی› در سال( ۱۱۱۴ ه) در شهر مدینه منوره نوشت وتسلسل این نسخه در فهرست این کتابخانه ۱۲/ ۲۶۳۹ می باشد .
۱۶ . نسخه ای خطی از قرن نهم که به زمان مولف نزدیک است و این نسخه در کتابخانه ‹ سلطان احمد ثالث ›در «طوبقبو سرای» در استانبول موجود است و شماره آن ۲۸۷۲ می باشد.
۱۷٫ نسخه ای خطی در کتابخانه‹ بایزید› در استابنو ل از کتابخانه‹ ولی الدین› و شماره آن ۱۶۱۴ می باشد. و در سال (۹۸۸ ه) نوشته شده است.
۱۸ . نسخه ای خطی از کتابخانه ‹ سلیمانیه › در استانبول که از نسخه های خطی رئیس الکتاب است و شماره آن ۴۵۸۳ می باشد.
۱۹ . نسخه خطی دیگری نیز در این کتابخانه وجود داردکه از کتابهای رئیس الکتاب است و در سال‹ ۹۶۷ ه› نوشته شده است و در ابتدای مجموعه( ۱۱۸۵ )از( اب-۹۴ ب) قرار دارد .
۲۰ . نسخه ای خطی در کتابخانه آثار عراقی ازکتابهای‹ انستاس کرملی› که در سال (۱۱۰۵ ه) نوشته شده است که بر طبق آن، چاپ اول نجف تصحیح شد.
۲۱٫ نسخه ای خطی از کتابخانه اوقاف در موصل که از نسخه های خطی ‹حسن پاشا جلیلی ›می باشد و در سال (۱۲۰۲ هـ) نوشته شده است و تسلسل آن در فهرست کتابخانه ۱/۱۱۹ می باشد .
۲۲٫ نسخه ای خطی که آن را‹علی بن محمد شروانی› در سا ل (۱۱۳۵ ه) نوشت و این نسخه در کتابخانه ‹اوقاف› در بغداد موجود است و شماره آن ۲/۷۰۷۲ مجموعه است .و تسلسل آن در فهرست کتابخانه ۴/۲۵۵ می باشد .
۲۳ نسخه ای خطی در کتابخانه‹ عارف حکمت› شهر مدینه منوره که در سال (۹۷۳ هـ) نوشته شده است و شماره آن ۱۶۸ می باشد .
۲۴٫ نسخه ای خطی در کتابخانه‹ الاسد› در دمشق که از کتابهای‹ احمدیه› است و شماره آن ۲۶۶ می باشد .
۲۵ نسخه ای خطی در کتابخانه‹ مسجد جامع کبیر› در صنعا که شماره آن ۲۱۸۸ می باشد و نویسنده آن در ۵ صفر سال (۱۱۷۱ هـ) نوشتن آن را به اتمام رساند و تسلسل این نسخه در فهرست کتابخانه ۴/۱۷۹۶ می باشد .
۲۶٫ نسخه خطی دیگری نیز در این کتابخانه وجود دارد که شماره آن ۲۱۸۳ و تسلسل این نسخه در فهرست کتابخانه ۴/۱۷۹۶ می باشد .
۲۷ . نسخه ای خطی در کتابخانه ‹خدا بخش› در بتنه هند که در سال (۱۱۰۰ ه) نوشته شده وشماره آن ۲۳۰۱ می باشد .
۲۸ . نسخه ای خطی در‹ امبروزیانای› ‹ ایتالیا› که شماره آن ۳۱۸ می باشد و در سال (۱۱۴۴ )نوشته شده است و آن را‹ دکتر منجد› در فهرست امبروزیانا تسلسل ۲ / ۶۹ را برای آن ذکر کرده است و فیلمی در ‹آموزشگاه نسخه های خطی› در قاهره درباره آن وجود دارد که شماره آن ۱۱۵۷ می باشد و در فهرست اموشگاه ج۳ تاریخ ص ۲۷۷ ذکر شده است
۲۹ . نسخه ای خطی در‹ کتابخانه ملی› در برلین که شماره آن ۹۶۷۲ می باشد و در سال( ۹۵۰ ه) نوشته شده است و ‹ آلورث› آن را در فهرست کتابخانه با تسلسل ۹/۲۱۲ ذکر کرد.
۳۰ . نسخه خطی دیگری نیز در این کتابخانه وجود دارد که شماره آن ۹۶۷۱ می باشد و در سا ل (۱۲۳۲ ه) نوشته شده است و ‹آلورث› آن را در فهرست کتابخانه با تسلسل ۹/۲۱۳ ذکر کرده است.
۳۱٫ نسخه ای خطی در کتابخانه‹دانشگاه برنستون ›در ایالات متحده که شماره آن ۲۴ می باشد و درسا ل
(۱۰۶۴ ه) نوشته شده است و در مجموعه ‹یهودا› واقع شده است و‹ ماخ› آن را در فهرست کتابخانه ای: ۳۶۴ با شماره (۴۵۸۹ )ذکر کرده است .
۳۲٫ نسخه ای خطی در کتابخانه دانشگاه‹ لوس آنجلس ›که شماره آن(۸۸۱۱۲۰) می باشد و در سال
(۱۱۱۹ ه) نوشته شده است و در نشریه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با تسلسل ۱۱/۳۱۲ ذکر شده است.

نویسنده : ثارالله | موضوع : کتابشناسی و نرم افزار اهل بیت (ع)


نظرات شما :

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.