server1 server1 server1 server1

آخرین تصاویر فرزندان زهرا

موضع الرسالة

اهل بیت(ع)

موضع الرسالة

پدید آورنده : حجة الاسلام والمسلمین سید احمد خاتمی ، صفحه 9
از ویژگیهایی که در زیارت معتبر جامعه، امامان را به آن می خوانیم «موضع الرسالة » است. باید دید معنای این جمله که در بسیاری از زیارتها آمده است چیست؟
کلمه موضع به معنای جایگاه و کلمه «رسالة » اسم است از باب ارسال و نوعا به پیام پیامبران الهی گفته می شود. امامان (ع) جایگاه پیام رسالت اند.
یک معنای ترکیب فوق آن است که رسالت پیامبر (ص) و تبلیغ از آئین او بعد از وفاتش بر دوش امامان (ع) قرار گرفته است. به عبارت دیگر تداوم نعمت رسالت به برکت وجود اهل بیت علیهم السلام است و این نور از رهگذر و مصباح ولایت اهل بیت (ع) است که در دسترس همگان قرار گرفته است و بی تردید بدون وجود این انوار تابناک رسالت و تداوم آن عقیم می ماند. بقاء رسالت به برکت تلاش گسترده اهل بیت (ع) بوده است لذا در فراز دیگری از زیارت جامعه می خوانیم:
«بموالاتکم علمنا الله معالم دیننا» خداوند معارف دینی را به برکت ولایت شما به ما آموزش داد.
این واقعیت مهم تاریخ است که اگر تلاش گسترده امیرمؤمنان علی (ع) و فرزندانش نبود، معلوم نبود امروز اسلام چه وضعیتی داشت؟ بی تردید اگر تلاش آنها نبود امروز از اسلام چیزی جز خرافات و مطالب سست همانند برخی از مطالب بی پایه و اساس تورات و انجیل تحریفی کنونی باقی نمی ماند.
نقش اهل بیت در پاسداری از قرآن
درست است که قرآن اساسی ترین مصدر تشریع است و خداوند وعده حفظ آن را داده است «انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون » (1) لیکن از اساسی ترین محورهای حفظ آن از تحریف، اهل بیت (ع) بودند، آنها بودند که پاسدار کتاب خداوند، این جلوه برجسته ربوبی بودند و نگذاشتند این یادگار ارزشمند رسالت تحریف شود. و تحریف ناشدن قرآن نظریه شیعه است. عالم بزرگ شیعه مرحوم سید علی بن طاوس حلی متوفی سال 664 هجری گوید: ان رای الامامیة هو عدم التحریف. رای علمای شیعه عدم تحریف قرآن است. (2)
مرحوم قاضی نورالله تستری گوید: «ما نسب الی الشیعة الامامیة من وقوع التحریف فی القرآن لیس مما یقول به جمهور الامامیة انما قال به شرذمة قلیلة منهم لا اعتداد لهم فیما بینهم » (3) وقوع تحریف درقرآن که نسبت به شیعه داده شده است این نظریه اکثریت عالمان شیعه نیست بلکه این نظریه اندکی غیر قابل اعتناء بین آنهاست.
صیانت و سلامت قرآن از تحریف مدیون تلاش اهل بیت (ع) است و اگر ذره ای تحریف در قرآن راه می یافت بدون تردید ائمه فریاد زده در مقابل آن می ایستادند. امام خمینی در نقد نظریه مرحوم میرزا حسین نوری در مورد تحریف قرآن می فرمایند… اگر این چنین است که ایشان ادعاء می کند که کتاب خداوند پر بوده از نام اهل بیت (ع) و منقبت آنان و نام امیرالمؤمنین و وصایت و امامت حضرت پس چرا نه امیرالمؤمنین و نه فاطمه و نه امام حسن و امام حسین (ع) و از صحابه همانند سلمان و ابوذر و مقداد و عمار که پیوسته دفاع از ولایت حضرت می کردند به آن استدلال نکردند! در پایان می فرمایند «ففساد هذا القول الفظیع و الرای الشنیع اوضح من ان یخفی علی ذی مسکة » پس فساد این قول زشت و رای غلط (نظریه تحریف قرآن) واضح تر از آن است که از عاقلی مخفی بماند. (4)
امامان (ع) تمام تلاش خود را به کار گرفتند تا این کتاب ارزشمند الهی در جامعه محور و پیوسته مورد مراجعه باشد تا آنجا که قرآن را محور صحت و سقم روایات قرار دادند. ایوب بن حر گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: «کل شی مردود الی الکتاب والسنة و کل حدیث لایوافق کتاب الله فهو زخرف » (5) همه چیز را عرضه بر کتاب و سنت (قطعی) نمائید و هر حدیثی که موافق با کتاب خدا نباشد باطل و بی اساس است.
نقش اهل بیت در پاسداری از سنت
دومین مصدر اساسی تشریع سنت نبوی است. سنت نبوی هم با تلاش اهل بیت (ع) محفوظ مانده است.
بعد از پیامبر (ص) با انگیزه ای کاملا سیاسی و به منظور محو و از یادها بردن روایاتی که در مدح و منقبت امیرمؤمنان علی (ع) و اهل بیت (ع) و به بهانه دفاع و مطرح بودن قرآن، نوشتن حدیث ممنوع شد. (6) و متاسفانه تا سال 143 هجری این فاجعه ادامه یافت تا آن که در این سال مجددا تدوین حدیث آغاز گردید ولی این تنها امیرمؤمنان علی (ع) و اولاد معصومش بودند که ارزشی برای دستور منع کتابت حدیث قائل نبوده هم خود می نوشتند و هم دوستان خود را امر به کتابت می کردند. (7)
به این ترتیب باید گفت حفظ سیره نبوی هم مدیون تلاش اهل بیت (ع) بوده است.
آری «بموالاتکم علمنا الله معالم دیننا» اگر اهل بیت (ع) نبودند و تلاش خستگی ناپذیرشان نبود، امروز چیزی از معارف دینی به دست ما نبود. آنان زجرها را تحمل کردند، خون جگرها خوردند تا معارف اسلام ناب محمدی (ص) به دست نسل های بعد برسد.
این حقیقت مرجعیت علمی اهل بیت (ع) است که این تنها پیروان مکتب تشیع نیستند که بر سر سفره اهل بیت نشسته اند بلکه جهان اسلام ریزه خوار این سفره اند .
اصولا مرجعیت علمی اهل بیت (ع) بعد از پیامبر مطلبی نیست که جای تردید برای کسی باشد:
اولا این سفارش مسلم پیامبر (ص) در حدیث متواتر ثقلین است که دو یادگار گرانبها پس از حضرت، قرآن و عترت اند.
ثانیا واقعیت های تاریخی گویای آن است که اهل بیت (ع) در هر دوره ای که زندگی می کرده اند سمت مرجعیت داشته و در زمینه های علمی به آنان مراجعه می شده است.
علوم اسلامی مدیون امیرمؤمنان (ع) است. ابن ابی الحدید معتزلی گوید: برترین علوم علم الهی است یعنی علم اعتقادات هر آنچه اهل این علم از شیعه و سنی دارند از امام علی (ع) دارند.
از جمله علوم فقه است و امام علی (ع) اصل و اساس آن است «و کل فقیه فی الاسلام فهو عیال علیه » هر فقیهی در اسلام بر سر این سفره نشسته است. اصحاب ابوحنیفه مثل ابویوسف، و محمد بن حسن شیبانی از او بهره گرفته اند و او از امام صادق (ع) و حضرت هم از پدرش تا می رسد به امیرمؤمنان علی (ع) مالک بن انس دیگر امام فقهی اهل سنت، شاگرد ربیعه است و او شاگرد عکرمه و او شاگرد ابن عباس و او شاگرد امام علی (ع) است.
شافعی دیگر امام فقهی اهل سنت، شاگرد محمد بن شیبانی شاگرد ابوحنیفه است. پس شافعی هم با واسطه از امام صادق (ع) و امیرمؤمنان علی (ع) بهره برده است.
احمد حنبل هم شاگرد شافعی است پس او هم با واسطه بر سر سفره امام علی (ع) نشسته است. این مساله فقیهان اهل سنت، اما رجوع فقه شیعه به امام علی (ع) نیز بدیهی است.
در قضاوت نیز امام علی (ع) فقیه ترین است…
از جمله علوم علم تفسیر است. هر کس هرچه در تفسیر دارد از امام است، هر کس یک نگاه به تفاسیر بیاندازد این واقعیت را به صورتی کاملا شفاف می یابد.
از جمله علوم علم نحو و عربیت است این را همه می دانند که بنیانگذار این علم امیرمؤمنان علی (ع) بوده است او بود که کلیات این علوم را به ابوالاسود دؤلی آموخت…» (8)
کسان زیادی از اهل فتوا از امیرمؤمنان علی (ع) بهره مند شدند مانند عبدالله بن عباس، عبیدالله بن ابی رافع، اصبغ بن نباته، جابر بن عبدالله انصاری و…
مرجعیت علمی امام حسن (ع) و امام حسین (ع)
بعد از امیرمؤمنان این مرجعیت به دو فرزند بزرگوارش امام حسن (ع) و امام حسین منتقل شد. این دو گل معطر بهشتی بعد از حضرت، انسان ها را از عطر معارف الهی بهره مند ساختند و کسانی همانند «عمروبن دینار» عبدالرحمن بن ابی لیلی، مسروق بن اجدع، عطاء ابن ابی رباح شعبی و… که مورد احترام اهل سنت نیز هستند و نیز چهره های بزرگ اهل فتوای شیعه همانند ابن عباس و… از این دو امام بهره مند شدند.
مرجعیت علمی امام سجاد (ع)
با این که دوره امام سجاد (ع) از خفقانی ترین دوره ها، در ادوار حضور امامان (ع) در جامعه محسوب می شوند اما در همین دوره امام سجاد (ع) مرجعیت علمی داشت و کسان زیادی از صاحبان فتوی از محضر حضرت بهره گرفتند.
از شیعه بزرگانی هم چون ابوحمزه ثمالی، ثابت بن دینار، ابان بن تغلب و…
و از اهل سنت کسانی مانند محمد بن مسلم شهاب زهری، حکم بن عتیبة و…
از امام (ع) بهره ها گرفتند.
مرجعیت علمی امام باقر (ع) و امام صادق (ع)
بخشی از دوره امام باقر (ع) و امام صادق (ع) از درخشان ترین دوره ها در تاریخ اسلام است. در این دوره به جهت درگیری که بین بنی امیه و بنی العباس بوجود آمد این دو امام فرصت مناسبی جهت تبیین ابعاد مختلف اسلام ناب محمدی (ص) پرداختند و کسان زیادی از صاحبان فتوی از شیعه و اهل سنت از این مکتب بهره ها گرفتند مورخان تعداد کسانی که از امام صادق (ع) روایت نقل کرده اند 4000 نفر ذکر کرده اند که با آراء و اعتقادات گوناگون بودند. (9) کسانی هم چون «زرارة بن اعین » ، «محمد بن مسلم ثقفی » ، «برید بن معاویه » ، «فضیل بن یسار» و… از فقیهان شیعه و کسانی همانند ربیعة الرای، ابن جریح، حجاج بن ارطاة اعمش و… از صاحبان فتوای اهل سنت از مکتب این امامان بهره ها بردند.
بزرگان از اهل سنت به اعتراف خودشان از امام صادق (ع) بهره ها برده اند .
ابوحنیفه نعمان بن ثابت زوطی م 150 از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بهره ها برده است. این جمله از او معروف است که: «لولا السنتان لهلک النعمان » (10) اگر دو سالی که از محضر امام صادق (ع) استفاده کردم نبود بیچاره بودم. او گرچه در موارد زیادی در مبانی فقهی با امام صادق (ع) مخالفت می کرده و این نقطه ضعف در زندگی او نه پوشیده است و نه قابل دفاع اما مورخان تجلیل های او را از امام صادق (ع) نیز آورده اند. گفته اند: او وقتی امام صادق را مخاطب قرار می داده می گفته است «جعلت فداک یابن رسول الله » (11) فدایت گردم ای پسر پیغمبر. او به درخواست منصور دوانیقی چهل مسئله از امام صادق (ع) پرسید، پس از آنکه پاسخ مستدل همه آنها را شنید گفت:
«ما رایت افقه من جعفر بن محمد (ص)» (12)
من فقیه تر از امام صادق (ع) ندیدم. (13)
دیگر امام فقهی اهل سنت مالک بن انس (متولد 93 هجری درگذشته سال 179 ه) است او نیز از امام صادق (ع) بهره گرفته است.
او می گوید: «ما رات عین و لا سمعت اذن و لا حظر علی قلب بشر افضل من جعفر بن محمد علما و عبادة و ورعا» (14) کسی را همانند امام صادق (ع) در علم و عبادت و ورع، هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و بر قلب هیچ انسانی خطور نکرده است.
نیز گفته است: «اختلفت الیه زمانا فما کنت اراه الا علی ثلاث خصال اما مصل و اما صائم و اما یقرا القرآن و ما رایته یحدث الا علی طهارة » (15) در مدتی که با امام صادق (ع) آمد رفت داشتم حضرت را در یکی از سه حالت دیدم یا نماز می خواند و یا روزه بود و یا قرآن می خواند و ندیدم سخنی بگوید جز با طهارت » (16)
دیگر فقیه اهل سنت «سفیان بن سعید بن مسروق ثوری » است (متولد سال 97 درگذشت سال 161) او نیز از امام صادق (ع) بهره برد و از اصحاب آن حضرت محسوب می شده است. (17) «سفیان بن عیینه » (متولد سال 107 درگذشت سال 198) که از فقها و محدثان اهل سنت محسوب است از امام صادق (ع) بهره گرفته و بیست و دو روایت از او در کتاب های کافی، تهذیب، استبصار و من لایحضره الفقیه آمده است. (18)
«یحیی بن سعید انصاری » ، «عبدالملک بن عبدالعزیز بن جریح کلی » ، «ابوسعید یحی بن سعید قطان بصری » ، «محمد بن اسحق صاحب مغازی » ، «شعبة بن حجاج » ، «ایوب بن ابی عثیمه سجستانی » ، و… از عالمان اهل سنت اند که از محضر امام صادق (ع) بهره ها برده اند.
مرجعیت علمی دیگر امامان
دیگر امامان نیز همین مرجعیت را داشتند لیکن فشارها بسیار زیاد بود و دشمنان کاری کرده بودند که دسترسی به این امامان کار بسیار پرزحمتی بود. در عین حال شیفتگان علوم و معارف الهی با به جان خریدن تمام خطرها و تهدیدات از سفره معارف این انوار تابناک الهی بهره مند می شدند. بزرگان صاحب نظر و اهل فتوی همانند محمد بن ابی عمیر، عبدالرحمن بن حجاج، عبدالله بن سنان و… از خوشه چینان خرمن معارف امام کاظم (ع) بودند.
فقیهانی هم چون حسن بن محبوب، حسین بن سعید اهوازی، زکریا ابن آدم، احمد بن محمد بن نصر بزنطی، و… از سفره غنی معارف امام رضا (ع) بهره گرفتند.
صاحبان فتوا هم چون احمد بن محمد بن عیسی اشعری، ابوهاشم جعفری، عبدالرحمن بن ابی نجران و… از محضر امام جواد (ع) بهره بردند.
فقیهانی همانند ایوب بن نوح بن دراج، علی بن مهزیار اهوازی، ابوعلی حسن بن راشد بغدادی و… از مکتب امام هادی (ع) استفاده کردند.
بزرگانی هم چون فضل بن شاذان ازدی، محمد بن حسن صفار، احمد بن اسحق بن عبدالله بن سعد اشعری و… از سفره معارف امام عسکری (ع) بهره مند شدند.
و فقیهانی هم چون ابوعمرو عثمان بن سعید عمروی و فرزندش محمد و ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی و ابوالحسن علی بن محمد سمری نواب خاص حضرت بقیة الله الاعظم افتخار استفاده از محضر حضرت را داشته اند و ما هم چنان بر سر سفره احسان و لطف این یوسف گمشده فاطمه نشسته ایم «عجل الله تعالی فرجه و جعلنا الله فداه » .
این یک معنا از جمله «موضع الرسالة » که مقصود آن باشد که رسالت پیامبر (ص) از طریق امامان (ع) تداوم یافت این معنا را عالم بزرگ مرحوم ملاصالح مازندرانی در شرح اصول کافی (19) برگزیده است.
معنای دیگر جمله موضع الرسالة
مرحوم ملامحمد تقی مجلسی این عالم بزرگ و خدمتگزار فرهنگ تشیع در شرح زیارت جامعه معنای دیگری را برای جمله فوق برگزیده است و آن اینکه:
«اهل بیت حامل اسرار رسالت اند، اسراری که همگان قابلیت حمل آن را ندارند» .
هر که را اسرار حق آموختند
مهر کردند و دهانش دوختند
پیامبر اکرم (ص) این اسرار را به امیرمؤمنان علی (ع) و فرزندان بزرگوارش واگذار کرده است. (20)
در روایتی آمده است: که امام علی (ع) فرمود: «ان رسول الله (ص) علمنی الف باب من العلم یفتح کل باب الف باب و لم یعلم ذلک احدا غیری » (21)
همانا پیامبر (ص) هزار باب علم را به من آموخت که از هر بابی هزار باب دیگر گشوده می شود و این را جز به من به احدی نیاموخت.
این معنا گرچه معنای صحیحی است لیکن باید توجه داشت که ما در زیارت جامعه امامان را به دو وصف مشابه می ستائیم یکی «موضع الرسالة » دیگری «معدن الرسالة » این معنا با جمله دوم سازگارتر است.
پی نوشت ها:
1. سوره حجر، آیه 9.
2. سعد السعود، ص 144.
3. آلاء الرحمن، ج 1، ص 25.
4. انوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایة، ج 2، ص 247- 244.
5. وسائل الشیعة، ج 27، ص 111، چاپ آل البیت، ابواب صفات قاضی، باب 9، حدیث 14.
6. در این رجوع کنید به: 1- منع تدوین الحدیث اسباب و نتائج تالیف علی شهرستانی 2- تدوین السنة الشریفة تالیف سید محمد رضا جلالی.
7. ر. ک به کتاب عوالم العلوم و المعارف کتاب العقل والعلم ص 454 تا 458، ابواب فضل کتابة الحدیث و روایته و آدابهما.
8. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید معتزلی، ج 1، ص 17، تا ص 20 (چاپ دار احیاء التراث العربی) .
9. مناقب ابن شهر آشوب ج 4، ص 247، روضة الواعظین ص 177، ارشاد مفید، ص 288، یک جلدی.
10. الامام الصادق تالیف محمد حسین مظفر ج 2، ص 133 به نقل از آلوسی در مختصر التحفة الاثنی عشریة، ص 8.
11. الامام الصادق والمذاهب الاربعة، ج 2- 1، ص 317.
12. سیر اعلام النبلاء ج 6، ص 586.
13. در رابطه با زندگینامه ابوحنیفة و مصادر زندگی اش ر.ک موسوعة طبقات الفقهاء، ج 2، ص 585 تا 587.
14. الامام الصادق والمذاهب الاربعة ج 2- 1، ص 53.
15. تهذیب التهذیب، ج 2، ص 104.
16. جهت زندگینامه با مصادر «مالک بن انس » ر.ک موسوعة طبقات الفقهاء ج 2، ص 476- 474.
17. جهت زندگینامه «سفیان ثوری » و مصادر زندگی او ر.ک موسوعة طبقات الفقهاء، ج 2، ص 243- 241.
18. موسوعة طبقات الفقهاء ج 2، ص 245، جهت یافتن زندگینامه وی به همین مصدر مراجعه کنید.
19. شرح اصول کافی ج 5، ص 343.
20. روضة المتقین، ج 5، ص 454.
21. خصال شیخ صدوق، ج 1، ص 572، نیز ر.ک موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج 10، از ص 16 تا ص 20.

نویسنده : ثارالله | موضوع : زیارت ها و دعا های اهل بیت


نظرات شما :

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.